پارگی تاندون شانه یکی از شایعترین مشکلات ارتوپدی است که کیفیت زندگی افراد را تحتتاثیر قرار دهد. شانه، بهعنوان یکی از مفاصل پیچیده و پرتحرک بدن، در معرض آسیبهای مختلف قرار دارد. هنگامی که تاندونهای شانه، بهویژه تاندونهای روتاتور کاف دچار پارگی میشوند، عملکرد طبیعی شانه مختل شده و درد، ضعف و محدودیت حرکتی ایجاد میشود. در این مطلب به بررسی جراحی پارگی تاندون شانه و روشهای آن خواهیم پرداخت.
پارگی تاندون شانه چگونه است؟
پارگی تاندون شانه زمانی رخ میدهد که یکی از تاندونهای عضلات چرخاننده شانه (روتاتور کاف) یا تاندون عضله دوسر بازویی دچار آسیب شود. حال باید ببینیم که اصلا پارگی تاندون چیست؟
پارگی تاندون به آسیب یا پارهشدن الیاف تاندونها میگویند؛ بافتهای نرمی که عضلات را به استخوانها متصل میکنند. این آسیب معمولا به دلیل فشار زیاد، استفاده بیشازحد از عضلات، ضربات مستقیم یا آسیبهای ورزشی ایجاد میشود. در شانه، پارگی تاندونهای روتاتور کاف که گروهی از چهار تاندون هستند، جزو شایعترین پارگیها محسوب میشود که درد، ضعف و کاهش دامنه حرکتی شانه را در پی دارد. این پارگی ممکن است جزئی (پارگی ناقص) یا کامل باشد و معمولا به دلیل استفاده بیشازحد، افزایش سن، ضربه ناگهانی یا حرکات شدید شانه ایجاد میشود.
علت پارگی تاندون شانه چیست؟
پارگی تاندون شانه معمولا به دلیل یکی از عوامل زیر رخ میدهد:
- فرسایش تدریجی و افزایش سن: با افزایش سن تاندونهای شانه دچار ساییدگی و تحلیل میشوند؛ بهویژه در افراد بالای ۴۰ سال. این فرسایش تدریجی به پارگیهای جزئی و در نهایت پارگی کامل منجر میشود.
- استفاده بیشازحد و حرکات تکراری: فعالیتهایی که شامل بلند کردن مکرر دست بالای سر هستند، مانند شنا، وزنهبرداری، نقاشی ساختمان یا ورزشهایی مانند تنیس و بیسبال ممکن است به مرور باعث ضعف و پارگی تاندون شوند.
- آسیبهای ناگهانی و ضربهای: ضربات شدید مانند افتادن روی شانه، تصادفات رانندگی یا بلند کردن اجسام سنگین بهطور ناگهانی ممکن است باعث پارگی تاندون شود. این نوع پارگی معمولا در افراد جوانتر و ورزشکاران دیده میشود.
- کاهش خونرسانی به تاندونها: با افزایش سن، خونرسانی به تاندونهای شانه کاهش مییابد که این موضوع روند ترمیم طبیعی را مختل میکند و خطر پارگی را افزایش میدهد.
- خارهای استخوانی (آسیبهای استخوانی شانه): در برخی افراد رشد غیرطبیعی استخوانها در ناحیه شانه باعث سایش و آسیب تدریجی به تاندونها و در نهایت پارگی میشود.
- ضعف عضلانی و عدم تعادل در عضلات شانه: ضعف یا عدم تعادل در عضلاتی که از مفصل شانه حمایت میکنند، فشار بیشتری روی تاندونها وارد میکند و احتمال آسیب را افزایش میدهد.
برای کاهش خطر پارگی تاندون شانه، ورزشهای تقویتی، گرمکردن قبل از فعالیتهای سنگین و رعایت اصول صحیح در حرکات شانه توصیه میشود.
تشخیص پارگی تاندون شانه توسط پزشک
تشخیص پارگی تاندون شانه توسط پزشک از طریق معاینه فیزیکی، بررسی علائم بیمار و آزمایشهای تصویربرداری انجام میشود. مراحل تشخیص شامل موارد زیر است:
- بررسی سوابق پزشکی و علائم بیمار: پزشک ابتدا درباره شدت و مدتزمان درد، محدودیت حرکتی، ضعف شانه و نحوه ایجاد آسیب (ناگهانی یا تدریجی) از بیمار سوال میپرسد.
- معاینه فیزیکی: پزشک با انجام تستهای حرکتی و فشاری، میزان درد، دامنه حرکت و قدرت عضلات شانه را بررسی میکند. برخی از تستهای رایج شامل موارد زیر است:
- تست افتادگی بازو (Drop Arm Test) برای بررسی ضعف عضلات روتاتور کاف
- تست جابهجایی شانه برای ارزیابی ناپایداری مفصل
- تست نیِر (Neer’s Test) و هاوکینز (Hawkins Test) برای بررسی التهاب و پارگی جزئی
- آزمایشهای تصویربرداری: در صورت مشکوکبودن به پارگی تاندون، پزشک از روشهای تصویربرداری، مثل رادیوگرافی (X-ray)، سونوگرافی و MRI (تصویربرداری رزونانس مغناطیسی) استفاده میکند.
- آرتروسکوپی تشخیصی: اگر روشهای تصویربرداری نتیجه قطعی ندهد، پزشک ممکن است از آرتروسکوپی (وارد کردن یک دوربین کوچک به داخل مفصل شانه) برای بررسی دقیقتر وضعیت تاندونها استفاده کند.
پزشک پس از تشخیص، درمان مناسب را بر اساس میزان پارگی و شدت علائم پیشنهاد میکند که شامل استراحت، فیزیوتراپی، داروهای ضدالتهابی یا در موارد شدید، جراحی پارگی تاندون شانه باشد.
با وجود چه علائمی نیاز به عمل جراحی ترمیم تاندون شانه دارید؟
عمل جراحی ترمیم تاندون شانه معمولا زمانی توصیه میشود که پارگی شدید باشد یا درمانهای غیرجراحی مانند استراحت، دارو و فیزیوتراپی موثر واقع نشود. در صورت داشتن علائم زیر ممکن است نیاز به عمل جراحی تاندون شانه باشد:
- درد مداوم و شدید که تسکین نمییابد.
- ضعف شدید در شانه و ناتوانی در بلند کردن دست، نگاهداشتن اشیا یا انجام فعالیتهای روزمره مانند پوشیدن لباس یا شانه کردن مو
- پارگی کامل تاندون (تشخیص با MRI یا سونوگرافی)
- پارگی ناشی از آسیب شدید یا ضربه ناگهانی بر اثر سقوط، تصادف یا بلند کردن جسم سنگین
- عدم پاسخ به درمانهای غیرجراحی پس از ۳ تا ۶ ماه استفاده از روشهای درمانی غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، داروهای ضدالتهابی و تزریق استروئید
- نیاز به حفظ عملکرد شانه در افراد فعال مانند ورزشکاران، کارگران و افرادی که حرکات بالای سر انجام میدهند
در نهایت، تصمیمگیری برای جراحی پارگی تاندون شانه به شدت آسیب، شرایط بیمار و نظر پزشک متخصص ارتوپدی بستگی دارد.
انواع عمل برای پارگی تاندون شانه
پارگی تاندون شانه، بهویژه پارگی تاندونهای روتاتور کاف، بسته به شدت آسیب و شرایط بیمار با روشهای مختلفی درمان شود. انواع جراحی پارگی تاندون شانه عبارتاند از:
ترمیم آرتروسکوپیک
در این روش، جراح با استفاده از یک دوربین کوچک (آرتروسکوپ) و ابزارهای مخصوص از طریق برشهای کوچک، تاندون پارهشده را ترمیم میکند. این روش کمتهاجمیتر است، درد و زمان بهبودی کمتری دارد و معمولا برای پارگیهای جزئی تا متوسط مناسب پیشنهاد میشود.
ترمیم باز (جراحی سنتی)
در این روش، جراح از طریق یک برش بزرگ روی شانه به تاندون آسیبدیده دسترسی پیدا کرده و آن را ترمیم میکند. این روش معمولا برای پارگیهای بزرگ و پیچیده استفاده میشود و دوره بهبودی طولانیتری دارد.
ترمیم نیمهباز (ترمیم مینی-اوپن)
این روش ترکیبی از آرتروسکوپی و جراحی باز است. ابتدا آرتروسکوپی برای بررسی و آمادهسازی محل پارگی انجام میشود. سپس از یک برش کوچک برای دوختن تاندون استفاده میکنند. این روش نسبت به جراحی باز آسیب کمتری به بافتهای اطراف وارد میکند.
انتقال تاندون
اگر تاندون آسیبدیده بیشازحد تخریب شده باشد و امکان ترمیم آن وجود نداشته باشد، جراح ممکن است از تاندونهای دیگر بدن برای جایگزینی و بازگرداندن عملکرد شانه استفاده کند. این روش بیشتر برای بیمارانی که پارگی مزمن و شدید دارند، توصیه میشود.
تعویض مفصل شانه (پروتز شانه)
در مواردی که آسیب شدید و گسترده است و تاندون قابل ترمیم نیست، جراح از یک پروتز مصنوعی برای جایگزینی مفصل شانه استفاده میکند. این روش معمولا برای بیماران مسن که دچار پارگی گسترده و آرتروز شدهاند، پیشنهاد میشود.
عوارض عمل نکردن پارگی تاندون شانه
اگر پارگی تاندون شانه درمان نشود، ممکن است مشکلات و عوارض متعددی برای بیمار ایجاد شود. برخی از مهمترین این عوارض عبارتاند از:
- تشدید درد و التهاب: در صورت عدم درمان، درد شانه به مرور زمان افزایش مییابد. در ابتدا درد ممکن است خفیف باشد، اما با گذشت زمان و افزایش فعالیت شدت آن هم بیشتر شده و حتی در حالت استراحت نیز احساس میشود.
- کاهش دامنه حرکتی شانه: پارگی تاندون باعث ضعف عضلات و محدودیت حرکت شانه میشود. در نتیجه، بیمار نمیتواند دست خود را بهدرستی بلند کند یا حرکات روزمره مانند شانهزدن، لباسپوشیدن یا بلند کردن اشیا را بهراحتی انجام دهد.
- ضعف و آتروفی عضلات: با گذشت زمان عضلات اطراف شانه به دلیل کمتحرکی و عدم استفاده ضعیف میشوند و حجم خود را از دست میدهند که به آن آتروفی عضلانی میگویند. این امر باعث میشود که بازیابی عملکرد طبیعی شانه پس از درمان سختتر شود.
- افزایش خطر پارگی بیشتر: پارگی تاندون درماننشده به مرور زمان بزرگتر میشود و به سایر قسمتهای تاندون یا عضلات اطراف گسترش مییابد. در این شرایط، حتی یک آسیب کوچک یا حرکت نادرست ممکن است باعث پارگی کامل شود.
- آرتروز و تخریب مفصل شانه: عدم درمان بهتدریج باعث سایش استخوانهای مفصل شانه شده و منجر به آرتروز شانه (آرتروپاتی روتاتور کاف) میشود. این وضعیت باعث درد شدید، کاهش عملکرد شانه و در برخی موارد نیاز به تعویض مفصل میشود.
- درد مزمن و کاهش کیفیت زندگی: درد مداوم و محدودیت در حرکات شانه بر کیفیت زندگی بیمار تاثیر منفی میگذارد. در این صورت فعالیتهای روزمره دشوار شده و گاها بیمار دچار مشکلات خواب، افسردگی یا کاهش استقلال در زندگی میشود.
- نیاز به جراحی پیچیدهتر در آینده: در صورتی که پارگی برای مدت طولانی درمان نشود، ممکن است دیگر امکان ترمیم ساده آن وجود نداشته باشد و نیاز به جراحیهای پیچیدهتری مانند انتقال تاندون یا حتی تعویض مفصل شانه ایجاد شود.
بهطور کلی، درمان بهموقع پارگی تاندون شانه، چه با روشهای غیرجراحی (فیزیوتراپی، دارو و تزریق) و چه با جراحی از بروز عوارض جدی جلوگیری میکند.
بیشتر بخوانید: جراحی تاندون دست
حتما بخوانید: فوق تخصص زانو
مراقبت های بعد از عمل جراحی پارگی تاندون
مراقبتهای پس از عمل جراحی پارگی تاندون شانه نقش بسیار مهمی در بهبودی بیمار و جلوگیری از عوارض دارد. این مراقبتها شامل نکات زیر میشوند:
- مدیریت درد و التهاب: استفاده از داروهای ضد درد و ضدالتهاب طبق دستور پزشک، استفاده از کمپرس یخ (۲۰ دقیقه هر چند ساعت) برای کاهش ورم و التهاب در روزهای اولیه
- ثابت نگاهداشتن شانه: معمولا بیمار باید به مدت ۴ تا ۶ هفته از اسلینگ (آویز دست) برای بیحرکت نگاهداشتن شانه استفاده کند. از انجام حرکات ناگهانی و بلند کردن اجسام سنگین نیز باید خودداری شود.
- شروع تدریجی فیزیوتراپی: فیزیوتراپی معمولا بعد از چند هفته تحت نظر پزشک آغاز میشود. در ابتدا تمرینات پاسیو (حرکتدادن شانه توسط فیزیوتراپیست) انجام میشود تا دامنه حرکتی حفظ شود. پس از چند هفته تمرینات تقویتی برای بازگرداندن قدرت عضلانی شروع خواهد شد.
- مراقبت از زخم جراحی: پانسمان باید طبق توصیه پزشک تعویض شود. زخم جراحی باید خشک نگاه داشته شود و از خیسشدن آن در حمام جلوگیری شود. در صورت مشاهده علائم عفونت مثل قرمزی، ترشح و افزایش درد باید سریعا به پزشک مراجعه شود.
- اجتناب از انجام حرکاتِ ممنوع: بیمار نباید دست خود را بالاتر از سطح شانه ببرد یا وزنه بلند کند. از حرکات چرخشی ناگهانی و شدید نیز باید خودداری شود.
- تغذیه مناسب برای بهبود سریعتر: مصرف مواد پروتئینی مثل گوشت، تخممرغ، حبوبات برای ترمیم بافتها؛ استفاده از منابع کلسیم و ویتامین D برای تقویت استخوانها و نوشیدن مقدار کافی آب و مصرف میوهها و سبزیجات برای کاهش التهاب باید در فهرست غذایی روزانه قرار بگیرد.
- بازگشت تدریجی به فعالیتهای روزمره: بازگشت به فعالیتهای سبک روزانه معمولا بعد از ۶ تا ۸ هفته امکانپذیر است. انجام فعالیتهای سنگین و ورزش حرفهای معمولا بعد از ۴ تا ۶ ماه مجاز خواهد بود.
- پیگیریهای منظم پزشکی: مراجعه منظم به پزشک برای بررسی روند بهبودی و انجام آزمایشهای لازم باید در دستور کار قرار بگیرد. در صورت احساس درد شدید، تورم غیرعادی یا کاهش عملکرد شانه باید سریعا با پزشک مشورت کنید.
رعایت این نکات به بهبودی سریعتر و کاهش خطر عوارض پس از جراحی پارگی تاندون شانه کمک میکند.
انتخاب جراح تاندون شانه
برای انتخاب جراح مناسب جهت عمل پارگی تاندون شانه باید به تخصص و تجربه او در زمینه جراحی پارگی تاندون شانه، بهویژه روشهای آرتروسکوپیک و باز توجه کرد. بررسی نظرات بیماران قبلی، میزان موفقیت جراح و امکانات بیمارستان یا کلینیکی که در آن فعالیت میکند نیز اهمیت دارد. جراح باید در جلسه مشاوره وضعیت بیمار را بادقت ارزیابی کند و روش درمان، عوارض احتمالی و روند بهبودی را توضیح دهد. در ضمن، دسترسپذیری جراح برای پیگیریهای پس از عمل و امکان استفاده از بیمه برای کاهش هزینهها نیز از عوامل مهم در تصمیمگیری محسوب میشوند. انتخاب جراح ماهر به کاهش عوارض، کوتاهشدن دوره نقاهت و بهبود سریعتر بیمار کمک میکند.
سخن پایانی
در نهایت باید گفت که جراحی پارگی تاندون شانه در اکثر مواقع باعث بازیابی عملکرد شانه و کاهش درد میشود، اما رعایت دقیق مراقبتهای پس از عمل برای بهبودی کامل و پیشگیری از عوارض ضروری است. با انتخاب جراح متخصص و پیگیری دقیق روند درمان در کلینیک دکتر بهامین عطار به بازگشت سریع به زندگی فعال امیدوار شوید.
