اولین گام برای تسکین یک عارضه شناخت منشأ درد و علت آن است، زانودرد از جمله عارضه‌های بسیار شایع در میان بانوان محسوب میشود که میتواند زندگی روزمره آنها را با چالش‌های بسیار مواجه کند. به‌طورکلی آرتروز و آرتریت روماتوئید نام دو بیماری مرتبط با استخوان و مفاصل است که می‌توانند ازجمله دلایل رایج زانودرد باشند، اما شناخت تفاوت آرتروز زانو و روماتیسم مفصلی میتواند نقش مؤثری را در روش درمان و تسکین درد زانو ایفا کند، زیرا در هر نوع بیماری شیوه درمان نیز وابسته به شرایط بیمار و سطح درد میتواند متفاوت باشد و باتوجه‌به اهمیت این موضوع در این مقاله سعی شده درد آرتروز زانو و رماتیسم مفصلی را از منظری دیگر بررسی کنیم.
آیا هر زانودردی نشانه آرتروز است؟
یکی از مواردی که قبل از پاسخ به این سؤال باید بررسی شود، پاسخ به سؤال آرتروز زانو چیست، است به‌طورکلی آرتروز زانو زمانی اتفاق می‌افتد که غضروف مفصل زانو از بین برود و استخوان‌ها به هم ساییده شوند، درواقع این اصطکاک و ساییدگی زمینه درد و تورم را در زانو ایجاد می‌کند. همچنین در کنار توضیحات فوق آنچه که میتواند بسیار کمک‌کننده باشد، یافتن پاسخ سؤال روماتیسم مفصلی چیست، است که در پاسخ به این سؤال باید بیان کرد که رماتیسم مفصلی در واقع یک بیماری مداوم و مزمن است که باعث درد، تورم و سوزش و التهاب در مفاصل میشود. این بیماری میتواند به سایر قسمت‌های بدن نیز آسیب برساند، چراکه رماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتوئید زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی به‌اشتباه به بافت‌های بدن حمله می‌کند و در این بیماری سیستم ایمنی به پوشش مفاصل، آسیب جدی وارد می‌کند. متأسفانه این عارضه در درازمدت میتواند موجب تغییر ساختار مفاصل شده و ریسک ابتلا به حملات قلبی را افزایش دهد.
اکنون با این دو مفهوم آشنا شدیم، باید این نکته را متذکر شد که درد زانو میتواند در اثر افزایش وزن، آسیب در ورزش، عدم اصلاح سبک زندگی نیز ایجاد شود. اما با تمام گفته‌های فوق باید به این موضوع نیز اشاره کرد که زانو به لایه‌ای از غضروف صاف متکی است که انتهای استخوان را می‌پوشاند و به مفصل شما اجازه می‌دهد بدون اصطکاک حرکت کند. زمانی که این غضروف یا مفاصل در اثر بیماری و افزایش سن دچار آسیب شود، بیمار زانودرد را تجربه می‌کند. باتوجه‌به گفته‌های فوق پس میتوان از این بخش نتیجه گرفت که هر زانودردی نمی‌تواند نشانه آرتروز باشد و گاهی ترمیم دیرهنگام غضروف یا حمله سیستم ایمنی به غضروف‌ها میتواند موجب زانو درد شود. از اینروی برای تشخیص علت زانودرد و تسکین آن بهتر است فاکتورهای مختلفی مورد بررسی قرار بگیرد.
تفاوت اصلی روماتیسم مفصلی و آرتروز زانو در چیست؟
شناخت تفاوت آرتروز زانو و روماتیسم مفصلی از جمله مواردی است که میتواند نقش مؤثری را در بهبود این دو بیماری ایفا کند، ازاینروی آنچه میتواند در شناخت این دو بیماری کمک‌کننده باشد، شناخت علائم آنها است. اگرچه آرتروز زانو و رماتیسم مفصلی بیماری‌های با علائم نسبتاً مشترک هستند و اغلب بیماران در بروز این دو عارضه علائمی نظیر خشکی صبحگاهی، تورم، وجود خارهای استخوانی، احساس ساییدگی و خردشدگی مفاصل، درد، قرمزی و… را تجربه می‌کنند، اما مهم‌ترین تفاوت در علائم روماتیسم مفصلی و آرتروز زانو میزان پیشرفت علائم این دو بیماری است، زیرا علائم آرتروز زانو معمولاً به‌آرامی، در مدت‌زمان طولانی و به‌صورت تدریجی بروز می‌کند و این در حالی است که آرتریت روماتوئید بسیار سریع‌تر از آرتروز پیشرفت می‌کند و ازآنجایی‌که این رماتیسم از جمله عارضه‌های خودایمنی شناخته میشود؛ میتواند در مدت‌زمان اندک مفاصل دیگر را نیز درگیر کند که چنین علائمی در آرتروز مشاهده نمی‌شود. اما باوجود تمام گفته‌های فوق اغلب افراد تفاوت آرتروز زانو و روماتیسم مفصلی از میزان و سطح درد آنها بررسی می‌کنند، ازاینروی در ادامه این بخش سعی شده تفاوت، نوع درد و شدت درد در هر نوع بیماری بررسی شود.
درد آرتروز زانو چگونه است؟
یکی از عوامل تمایز و تفاوت آرتروز زانو و روماتیسم مفصلی شناخت و نوع درد است؛ به‌طورکلی بیماران مبتلا به آرتروز زانودرد مزمنی را تجربه می‌کنند که اغلب در شب تشدید میشود، احساس خشک‌شدن مفصل، درد در هنگام لمس، کاهش دامنه حرکتی به علت ساییدگی مفاصل و بدشکلی مفصل زانو از مواردی هستند که این درد مزمن را افزایش می‌دهند.
درد روماتیسم مفصلی چگونه است؟
اگرچه رماتیسم نیز از جمله بیماری‌هایی است که در زیر شاخه آرتروز قرار می‌گیرد، اما بااین‌حال روماتیسم مفصلی نوعی بیماری خودایمنی است که عواملی نظیر ژنتیک، افزایش سن، هورمون‌ها و سیستم ایمنی فرد میتواند در بروز آن دخیل باشد، ازاینروی برخلاف آرتروز، درد روماتیسم مفصلی همچون یک ساعت زنگ‌دار است که به طور مقطعی عمل می‌کند. به بیان ساده‌تر میتوان گفت درد روماتیسم مفصلی در طی مراحل مختلف زندگی گاهی به‌سرعت پیشرفت می‌کند و گاهی بدون هیچ علامتی باقی می‌ماند و بیمار ممکن است در دوره تشدید این بیماری خستگی، درد در مفاصل، تورم و… را تجربه کند.
تفاوت خشکی صبحگاهی در آرتروز و روماتیسم
اگرچه سفتی و خشکی صبحگاهی از جمله مهم‌ترین علائم این دو بیماری شناخته میشود؛ اما این علامت در دو بیماری میتواند دارای تفاوت‌هایی از نظر مدت‌زمان درد و علل عارضه باشد، به‌عنوان‌مثال در آرتروز منشأ و علت خشکی میتواند ناشی از تجمع مایع التهابی در طول شب، تورم و ضخیم‌شدن پوشش مفصل و افزایش سیتوکین‌های التهابی در طول استراحت باشد که خوشبختانه با کمی حرکت و فعالیت این خشکی برطرف خواهد شد، اما در رماتیسم مفصلی خشکی صبحگاهی حدوداً یک ساعت طول می‌کشد، سفتی درد و تورم در هر ناحیه به‌صورت متقارن رخ می‌دهد و همراه آن بیماری میتواند خستگی یا تب خفیفی را تجربه کند.
جدول مقایسه سریع: آرتروز زانو در برابر روماتیسم مفصلی
باوجود تمام گفته‌های فوق یکی از مهم‌ترین بخش‌های این مقاله که میتواند به بیمار یا خانواده بیمار کمک کند تا با این دو عارضه بیشتر آشنا شوند، مقایسه این دو بیماری در قالب یک جدول است. ازاینروی در این بخش سعی شده این دو بیماری از نظر منشأ، شدت بیماری، علائم و… به طور مختصر و مفید مورد بررسی قرار بگیرند.
| ردیف | عنوان | آرتروز زانو | رماتیسم مفصلی |
| ۱ | منشا بیماری | تجزیه غضروف بین مفاصل | حمله سیستم ایمنی |
| ۲ | اثرات | تحلیل غضروف ها | آسیب و از بین بردن پوشش مفاصل |
| ۳ | محل ظهور علائم | یک مفصل | درگیری چند مفصل به طور همزمان |
| ۴ | سن شروع بیماری | ۵۰ سالگی | ۳۰ سالگی |
| ۵ | جنسیت | بانوان و بعضا آقایان | رایج تر در بانوان |
| ۶ | عوامل خطر | جنسیت، یائسگی، افزایش وزن، سن، آسیب | ژنتیک، مصرف سیگار، سبک زندگی نادرست |
| ۷ | نحوه درمان | کمپرس آب گرم، مصرف داروهای ضد درد غیر استروئیدی تحت نظر پزشک، فیزیوتراپی، تزریق کورتون | مصرف داروهای استروئید تحت نظر پزشک، کاهش وزن |
روش‌های تشخیص دقیق: پزشک چگونه تفاوت را می‌فهمد؟
پس از بررسی تفاوت آرتروز و روماتیسم اکنون میتوان روش‌های تشخیص این بیماری را نیز بررسی کرد، به طور معمول در نخستین گام پزشک متخصص سعی می‌کند با معاینه فیزیکی و شرح‌حال گیری در خصوص نوع درد، میزان تشدید، سابقه خانوادگی، مصرف یا عدم مصرف مواد مخدر نوع بیماری را شناسایی کند، اما بررسی این موارد به‌تنهایی کافی نیست؛ بلکه انجام آزمایش خون و بررسی برخی فاکتورهای خونی در کنار عکس‌برداری با اشعه ایکس از زانو، MRI یا سی‌تی‌اسکن میتواند پزشک را از تشخیص خود مطمئن کند، چراکه بررسی عکس‌ها به همراه آزمایش خون به‌خوبی میتواند تفاوت آرتروز زانو و روماتیسم مفصلی را نشان دهد.
سخن آخر
آرتروز زانو و آرتریت روماتوئید (RA) دو نوع شایع از انواع بیماری آرتروز شناخته می‌شوند که علائمی بسیار شبیه به یکدیگر دارند، اما بااین‌حال تفاوت آرتروز زانو و روماتیسم مفصلی برای یک پزشک متخصص کاملاً آشکار است، چراکه علائم روماتیسم مفصلی میتواند از سنین نوجوانی در شخص بروز کند و با افزایش سن، مصرف سیگار، عوامل هورمونی و ژنتیک تشدید شود، همچنین روماتیسم مفصلی نوعی بیماری خودایمنی است که میتواند به تمام مفاصل بدن آسیب وارد کند. درصورتی‌که آرتروز نوعی بیماری مفصلی محسوب میشود که در آن ردپای اختلالات خودایمنی مشاهده نمی‌شود؛ بلکه نوسانات هورمونی، کمبود ویتامین D و یائسگی میتواند بستری را برای دردهای مزمن آرتروز فراهم کند.
در انتها باید متذکر شد که استئوآرتریت یا آرتروز درواقع یک بیماری دژنراتیو است که منجر به ساییدگی و پارگی مفاصل میشود به‌گونه‌ای که غضروف در طول عمر به‌صورت آرام از بین می‌رود. این عارضه در افراد مبتلا به دیابت، نقرس، بانوان یائسه بیشتر مشاهده میشود و میتواند در اثر فعالیت بدنی شدید، آسیب و اضافه‌وزن تشدید شود. اما آرتریت روماتوئید یا رماتیسم سیستم ایمنی بدن، غشای سینوویال سالم درون مفاصل را یک تهدید بزرگ علیه بدن می‌داند و به آن حمله کرده و باعث درد و التهاب در شخص میشود تا جایی که در مدت‌زمان کم شخص دارای انگشتانی خم و مفاصلی فرسوده شود. متأسفانه هنوز منشأ این بیماری خودایمنی مشخص نیست؛ اما به‌طورکلی چاقی، افزایش سن، مصرف سیگار و… میتواند علائم این بیماری را تشدید کند.
سوالات متداول
آیا روماتیسم مفصلی فقط در زانو ایجاد میشود؟
خیر، روماتیسم مفصلی میتواند در هر مفصلی در بدن بروز کند، چراکه این بیماری نوعی اختلال خودایمنی است.
آیا آزمایش خون برای تشخیص آرتروز زانو لازم است؟
بله، بررسی برخی از فاکتورهای خونی نظیر ESR و CCP RF میتواند به تشخیص دقیق آرتروز زانو کمک کند.
برای درد زانو به متخصص ارتوپد مراجعه کنم یا روماتولوژیست؟
نخستین گام برای تسکین درد شناخت نوع بیماری است، ازاینروی افراد مبتلا به زانودرد بهتر است؛ ابتدا به متخصص ارتوپد مراجعه کنند و در صورت ابتلا به بیماری رماتیسم، به منظور درمان تخصصی به روماتولوژیست مراجعه کنند.
آیا روماتیسم زانو درمان قطعی دارد؟
خیر، اما میتوان با مصرف دارو، عدم مصرف مواد مخدر، تغییر لایفاستایل و کاهش وزن تا حد قابلتوجهی میزان علائم این بیماری را کاهش داد.
