نقرس یکی از بیماریهای رایج و دردناک مفصلی است که به دلیل تجمع کریستالهای اسید اوریک در مفاصل ظاهر میشود. این بیماری اغلب با دورههای درد شدید و ناگهانی همراه است و متاسفانه در اغلب موارد، کیفیت زندگی فرد درگیر را بهشدت تحت تأثیر قرار میدهد.
خوشبختانه، با انتخابهای غذایی هوشمندانه، میتوان تا حد زیادی از بروز حملات نقرس پیشگیری کرد و شدت آنها را کاهش داد.
از این رو ما در این مقاله، ضمن پاسخ به این سوال که برای درمان نقرس چه بخوریم ، به بررسی رژیم غذایی برای نقرس که به کاهش علائم این بیماری کمک میکند، پرداختهایم. همچنین در مورد راهکارهای تغذیهای مؤثر برای کنترل این بیماری نیز صحبت کردهایم. اگر شما یا یکی از عزیزانتان از نقرس رنج میبرید، مطالعه این مقاله کمکی مؤثر در بهبود وضعیت سلامت شما خواهد بود.
نقرس چیست؟
نقرس یک نوع آرتریت التهابی است که معمولاً به دلیل تجمع اسید اوریک در مفاصل ایجاد میشود. متاسفانه اسید اوریک به صورت کریستالهای کوچک در مفاصل رسوب میکند و در نتیجه تجزیه مواد پروتئینی به نام پورینهاست که در برخی غذاها و نوشیدنیها یافت میشود.
این بیماری فرد درگیر را با درد شدید، ورم و التهاب در مفاصل آزار میدهد و بهویژه در مفاصل پاها و بیشتر از همه در شست پا رخ میدهد؛ اما ممکن است در بیماران، مفاصل دیگر را هم تحت تاثیر قرار دهد.
بیشتر بخوانید: آرتروز زانو و روش های درمان آن
علائم نقرس معمولاً به صورت حملات حاد و ناگهانی بروز میکنند و شایعترین آنها عبارتاند از:
- درد شدید مفصل: معمولاً درد در شست پا آغاز میشود؛ اما احتمال آنکه در هر مفصلی از بدن نیز رخ دهد، زیاد است. این درد معمولاً شبها یا صبح زود شدیدتر است
- التهاب و قرمزی مفصل: مفصل در این بیماری اغلب قرمز، متورم و گرم میشود
- محدودیت حرکت مفصل: درد و التهاب ایجاد شده، حرکت مفصل را محدود میکند
- تشکیل توفی: در موارد مزمن، کریستالهای اسید اوریک در زیر پوست به صورت تودههای سفید به نام توفی (tophi) رسوب میکنند
این بیماری التهابی معمولاً در بزرگسالان رخ میدهد و بیشتر در سنین ۳۰ تا ۵۰ سالگی شروع میشود. با این حال، طبق آمار، افراد در سنین مختلف دچار آن شدهاند؛ حتی در کودکان نیز این بیماری دیده شده است؛ البته این موارد نادر هستند.
جالب است بدانید که این بیماری، بیشتر در مردان شایع است تا زنان و مردان در سنین جوانتری نسبت به زنان به این بیماری مبتلا میشوند. زنان معمولاً پس از یائسگی خطر ابتلا به این بیماری تهدیدشان میکند که دلیل آن هم کاهش سطح استروژن است که این امر باعث افزایش سطح اسید اوریک میشود؛ زیرا استروژن باعث کاهش سطح اسید اوریک میشود.
در صورتی که مشکوک به ابتلا به نقرس هستید، برای تشخیص بهتر است حتما در اولین فرصت به پزشک متخصص مراجعه کنید. پزشک بر اساس ترکیبی از مواردی که در ادامه آنها را معرفی میکنیم، به تشخیص این بیماری میپردازد.
- بررسی بالینی: پزشک تاریخچه پزشکی بیمار و علائم فعلی او را بررسی میکند
- آزمایش خون: برای اندازهگیری سطح اسید اوریک در خون آزمایش خون توسط پزشک تجویز میشود
- آزمایش مایع مفصلی: نمونهگیری از مایع مفصلی (آرتروسنتز) برای بررسی وجود کریستالهای اسید اوریک نیز ممکن است توسط پزشک انجام شود
- تصویربرداری: تصاویر اشعه ایکس یا اولتراسوند احتمال دارد برای بررسی آسیب مفصل انجام شود
خوشبختانه نقرس نوعی بیماری است که میتوان آن را مدیریت کرد و با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب آن از حملات و عوارض آن جلوگیری کرد. تغییرات در سبک زندگی، رژیم غذایی مناسب، داروهای کاهنده اسید اوریک و داروهای ضد التهابی معمولاً به کنترل بیماری کمک میکنند.
از این رو یکی از روشهای کنترل و مدیریت این بیماری، پیروی از یک برنامه غذایی پرهیزانه و درمان غذایی نقرس است. ما در ادامه این بخش، به بررسی تاثیرات رژیم غذایی بر بیماری نقرس پرداختهایم.
برای درمان نقرس چه بخوریم؟
در پاسخ به این سوال که برای درمان نقرس چه بخوریم باید گفت رعایت رژیم غذایی مناسب میتواند نقش مؤثری در کاهش علائم و کنترل حملات نقرسی ایفا کند. مصرف مواد غذاییای نظیر سیبزمینی، نخود فرنگی، عدس، لوبیا، مغزها و دانههای آجیل، غلات کامل مانند گندم و برنج قهوهای، لبنیات کمچرب، تخممرغ، همچنین نوشیدنیهایی مانند قهوه و چای سبز، به همراه استفاده از روغن زیتون، میتواند در کاهش التهاب و بهبود شرایط بیماران مبتلا به نقرس مؤثر واقع شود.
تاثیر رژیم غذایی بر بیماری نقرس
رژیم غذایی نقرس نقش مهمی در مدیریت این بیماری ایفا میکند. مصرف زیاد مواد غذایی حاوی پورین سطح اسید اوریک خون را افزایش داده و متاسفانه باعث تشدید حملات نقرسی میشود. برعکس، رژیم غذایی مناسب تا میزان قابلتوجهی به کاهش سطح اسید اوریک و کاهش علائم نقرس کمک میکند. در واقع اثرات مثبت و منفی که رژیم غذایی بر بیماری نقرس میگذارد به شرح زیر است:
تاثیر مثبت رژیم غذایی بر نقرس
- کاهش مصرف پورین: کاهش مصرف غذاهای غنی از پورین به کمشدن سطح اسید اوریک در بدن کمک میکند. غذاهایی که باید از آنها پرهیز شود شامل جگر، گوشت قرمز، صدف، ماهیهای چرب، و غذاهای فرآوری شده است
- افزایش مصرف آب: مصرف زیاد آب در دفع اسید اوریک از طریق ادرار مفید است و باعث میشود تا حملات نقرس، کاهش پیدا کند
- مصرف محصولات لبنی کم چرب: مطالعات نشان دادهاند که مصرف محصولات لبنی کمچرب سطح اسید اوریک را کاهش میدهند و خطر حملات نقرس را کم میکنند
- مصرف غذاهای غنی از ویتامین C : ویتامینC باعث کاهش سطح اسید اوریک در بدن میشود. میوهها و سبزیهایی مانند پرتقال، توتفرنگی، و فلفل دلمهای حاوی ویتامین C هستند.
بیشتر بخوانید: درمان عقب زدگی زانو
تاثیر منفی رژیم غذایی بر نقرس
- مصرف زیاد الکل: الکل متاسفانه باعث افزایش سطح اسید اوریک و خطر حملات نقرس میشود. مخصوصاً آبجو و مشروبات الکلی سنگین حاوی پورین بالایی هستند
- مصرف زیاد فروکتوز: غذاها و نوشیدنیهای حاوی فروکتوز بالا نیز سطح اسید اوریک را افزایش میدهند. نوشیدنیهای شیرین و برخی میوهها و سبزیها باید با احتیاط مصرف شوند
- مصرف بیش از حد گوشت قرمز و فرآوردههای گوشتی: این نوع غذاها حاوی مقادیر بالایی از پورین هستند که متاسفانه سطح اسید اوریک را افزایش میدهند
معرفی رژیم های غذایی برای بیماران نقرس
انتخاب مناسبترین غذا برای نقرس و کنترل و مدیریت آن و پرهیز از مواد غذایی مضر، بسیار مهم است. زمانی که فردِ مبتلا ، به پزشک متخصص برای بهبود بیماری خود و دریافت رژیم غذایی مناسب مراجعه میکند، پزشک معمولا با توجه به شرایط بیمار و وضعیت بیماری، پرهیزهای غذایی را پیشنهاد میدهد که اگر بیمار از آنها پیروی کند، قطعا به بهبودی و مدیریت بیماری خود، کمک میکند.
رژیمهای غذایی زیر از جمله پرهیزهای غذایی هستند که احتمالا توسط پزشک به بیماران نقرس توصیه شود:
رژیم غذایی کم پورین
رژیم غذایی کم پورین بر کاهش مصرف مواد غذایی حاوی پورین تمرکز دارد. این رژیم شامل مصرف بیشتر میوهها، سبزیها، غلات کامل و لبنیات کمچرب است. همچنین، مصرف گوشت قرمز، غذاهای دریایی و الکل به حداقل میرسد.
رژیم مدیترانهای
در رژیم مدیترانهای مصرف زیاد میوهها، سبزیها، روغن زیتون، ماهی و غلات کامل توصیه شده است. این رژیم کمک میکند تا به کاهش التهاب و سطح اسید اوریک بدن برسید.
رژیم DASH
رژیم DASH (رویکردهای تغذیهای برای توقف فشار خون بالا) نیز برای بیماران نقرس مفید است. این رژیم بر مصرف میوهها، سبزیها، غلات کامل و لبنیات کمچرب تأکید دارد و مصرف گوشت قرمز، نمک و چربیهای اشباع شده را محدود میکند.
نکات مهم در تغذیه و خوراک برای بیماران نقرس
با مطالعه قسمتهای قبل مقاله متوجه شدیم که برای درمان نقرس چه بخوریم. در ادامه این بخش برای اینکه بتوانید بهتر این بیماری را مدیریت کنید، نکاتی را معرفی میکنیم که رعایت آنها در تغذیه و خوراک بیماران نقرس، بسیار مهم است:
- نوشیدن آب کافی: مصرف آب زیاد در دفع اسید اوریک از بدن بسیار مفید است
- پرهیز از الکل: الکل سطح اسید اوریک را افزایش میدهد و حملات نقرسی را تشدید میکند
- محدود کردن مصرف گوشت قرمز و غذاهای دریایی: این مواد غذایی حاوی پورینهای بالایی هستند و باید به میزان کم مصرف شوند
- افزایش مصرف میوهها و سبزیها: این مواد غذایی حاوی فیبر و آنتیاکسیدانها هستند که به کاهش التهاب کمک میکنند
- استفاده از لبنیات کمچرب: لبنیات کمچرب هم به کاهش سطح اسید اوریک کمک میکنند
جمعبندی
در این مقاله به پاسخ این سوال پرتکرار پرداختیم که برای درمان نقرس چه بخوریم ؟ توضیح دادیم که این بیماری یک وضعیت دردناک و ناتوانکننده است؛ اما خوشبختانه میتوان آن را با تغییرات مناسب در رژیم غذایی مدیریت کرد. اجتناب از غذاهای غنی از پورین، افزایش مصرف آب، و انتخاب غذاهای سالم و متعادل به کاهش سطح اسید اوریک و پیشگیری از حملات نقرس کمک میکند. از سوی دیگر، مصرف زیاد الکل، فروکتوز، و گوشت قرمز متاسفانه وضعیت را بدتر میکند. پیروی از یک رژیم غذایی مناسب، همراه با مشاوره پزشکی، قطعا به کنترل و مدیریت بهتر این بیماری کمک میکند و کیفیت زندگی بیماران را بهبود میبخشد
رعایت رژیم غذایی مناسب و داشتن سبک زندگی سالم در مدیریت نقرس و کاهش حملات نقرسی مفید است. اگرچه تغییرات رژیم غذایی به تنهایی کافی نیست؛ اما نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به نقرس ایفا میکند.
سوالات متداول
کدام مواد غذایی باید در رژیم غذایی نقرس محدود شوند؟
مواد غذایی حاوی پورین بالا مانند گوشت قرمز، غذاهای دریایی (ماهی، میگو)، دل و جگر، و الکل باید محدود شوند.
کدام مواد غذایی برای افراد مبتلا به نقرس مفید هستند؟
میوهها، سبزیجات، غلات کامل، لبنیات کمچرب و روغنهای گیاهی مانند روغن زیتون برای افراد مبتلا به نقرس مفید هستند.
آیا کاهش وزن میتواند به کاهش علائم نقرس کمک کند؟
بله، کاهش وزن میتواند به کاهش سطح اسید اوریک خون و کاهش فشار بر مفاصل کمک کند، که به نوبه خود علائم نقرس را کاهش میدهد.
