بیماری استئوکندریت دیسکان بسیار شایع نیست؛ ولی بدون تشخیص و درمان صحیح، میتواند عواقب جدی به همراه داشته باشد. این بیماری معمولا مفصل زانو را بهویژه در جوانان فعال مانند نوجوانان ورزشکار تحتتأثیر قرار میدهد و منجر به کاهش کیفیت زندگی آنها میشود؛ بنابراین، مراجعه به بهترین فوق تخصص زانو بهمحض مشاهده اولین علائم ضروری است. در ادامه این مطلب، توضیح میدهیم که استئوکندریت دیسکان چیست و شما را با علائم، دلایل، نحوه تشخیص و روشهای درمان آن بهصورت مفصل آشنا میکنیم.
استئوکندریت دیسکان چیست؟
استئوکندریت دیسکان نوعی بیماری مفصلی است که در آن، جریان خون به بخش کوچکی از استخوان زیر غضروف قطع میشود؛ در نتیجه، این بخش از استخوان ممکن است ضعیف و جدا شود و علائمی مانند درد و محدودیت حرکتی را ایجاد کند. این بیماری میتواند مفاصل مختلف بدن مانند آرنج و مچ پا را تحتتأثیر قرار دهد؛ ولی اغلب در مفصل زانو بهویژه کندیلهای درونی و خارجی استخوان ران دیده میشود.
سیر این بیماری به سن بیمار و وضعیت بخشهای آسیبدیده بستگی دارد. در کودکان و نوجوانان، زمانی که استخوان درحالرشد است، استخوان آسیبدیده ممکن است خودبهخود بهبود یابد؛ ولی در بزرگسالان و موارد شدیدتر، جراحی ممکن است ضروری باشد.
چه افرادی در معرض بیماری استئوکندریت دیسکان هستند؟
عوامل مختلفی میتوانند احتمال ابتلا به این بیماری مفصلی را افزایش دهند. یکی از مهمترین عوامل خطر، انجام ورزشهایی با شدت بالا در سنین پایین است. بهویژه افرادی که ورزشهایی شامل پریدن مکرر، چرخش یا تماس فیزیکی مانند فوتبال، بسکتبال یا ژیمناستیک را انجام میدهند، بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند. همچنین نوجوانان مذکر بیشتر از نوجوانان مؤنث دچار این بیماری میشوند. شیوع این بیماری در دختران به دلیل افزایش مشارکت آنها در ورزشهای رقابتی در حال افزایش است.
یکی از دیگر از مهمترین عوامل خطر، سابقه خانوادگی است. ازآنجاییکه این بیماری در چندین عضو برخی از خانوادهها دیده میشود، ممکن است ارثی باشد. علاوه بر این موارد، تغییرات ساختاری در زانو مانند دیسپلازی یا مشکلات همترازی با ایجاد فشار بیش از حد در نواحی خاصی از مفصل، میتوانند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهند.
علائم استئوکندریت دیسکان
استئوکندریت دیسکان ممکن است در مراحل اولیه علائمی نداشته باشد. در ادامه این بخش، شما را با برخی از مهمترین علائم این بیماری که نباید نادیده گرفته شوند، آشنا میکنیم.
درد مزمن یا موضعی
درد بهویژه در بخش داخلی یا خارجی زانو، متداولترین علامت این بیماری است. درد ناشی از این بیماری معمولا در طول فعالیت فیزیکی افزایش و در طول استراحت کاهش مییابد. در مراحل پیشرفته، فرد مبتلا دچار درد مزمن میشود و استراحت نمیتواند آن را کاهش دهد.
التهاب و تورم
زانوی آسیبدیده بهویژه پس از تمرین، ممکن است متورم شود و سنگینتر به نظر برسد. این تورم، پاسخ بدن به تحریک مفصل ناشی از آسیب زمینهای است.
قفل شدن مفصل یا صدادادن آن
زمانی که قطعه استخوان در مفصل جابهجا میشود، بیمار ممکن است دچار قفلشدن مفصل زانو شود. این امر از صافشدن یا خمشدن زانو جلوگیری میکند. همچنین در برخی موارد، بیماران ممکن است صداهایی مشابه کلیک از زانوی خود بشنوند.
کاهش دامنه حرکتی
اگر این بیماری پیشرفت کند، دامنه حرکتی زانو ممکن است کاهش یابد و باعث سفتی یا مشکل در انجام فعالیتهای روزمره مانند خمشدن، دویدن یا بالارفتن از پلهها شود.
علت استئوکندریت دیسکان
در پاسخ به سؤال «علت استئوکندریت دیسکان چیست»، ابتدا باید بگوییم که علت دقیق این بیماری هنوز بهصورت کامل مشخص نشده است. برخی از محققان بر این باور هستند که نکروز آواسکولار علت این بیماری است. نکروز آواسکولار به مرگ بافت استخوان به دلیل اختلال در جریان خون گفته میشود. این وضعیت میتواند ناشی از میکروترومای مکرر باشد. میکروتروما، آسیب خفیفی است که میتواند استخوان را بهتدریج بدون آنکه بیمار متوجه شود، ضعیف کند.
عوامل ژنتیکی و بیومکانیکی نیز از مهمترین محرکهای این بیماری محسوب میشوند. در برخی افراد، شکل مفصل یا همترازی غیرعادی زانو میتواند به نواحی خاصی فشار بیاورد و منجر به این بیماری شود. در موارد دیگر، این بیماری با تغییرات رشد استخوان در طول دوران کودکی و نوجوان مرتبط است.
روش تشخیص استئوکندریت دیسکان توسط پزشک
تشخیص صحیح استئوکندریت دیسکان و شدت آن برای تدوین برنامه درمانی مناسب حیاتی است. این فرایند ممکن است ترکیبی از معاینه فیزیکی و آزمایشهای تصویربرداری باشد که در ادامه، به آنها میپردازیم.
- معاینه فیزیکی توسط متخصص: در طول معاینه فیزیکی، پزشک مفصل را بهدقت بررسی میکند تا محل درد، دامنه حرکتی مفصل و نشانههای ناپایداری را ارزیابی کند
- آزمایش اشعه ایکس: اشعه ایکس میتواند قطعات استخوان، خطوط جدایی یا تغییرات در ساختار استخوان را نشان دهد. این آزمایش ممکن است تغییرات را در مراحل اولیه نشان ندهد؛ ولی میتواند در تشخیص این بیماری در مراحل پیشرفتهتر مفید واقع شود
- آزمایش امآرآی: امآرآی بهترین آزمایش برای تشخیص این بیماری در مراحل اولیه است. این آزمایش به مشاهده استخوان و غضروف، شناسایی ادم استخوان و ارزیابی ثبات قطعه آسیبدیده کمک میکند
- آزمایش سیتی: در موارد پیچیدهتر، بهویژه هنگام برنامهریزی برای جراحی، آزمایش سیتی یا همان توموگرافی کامیپوتری میتواند اطلاعات دقیقی درباره شکل و موقعیت قطعه استخوان ارائه دهد و به پزشک کمک کند بهترین تصمیم را بگیرد
درمان بیماری استئوکندریت دیسکان
در بسیاری از موارد، استئوکندریت دیسکان در کودکان و نوجوانان خودبهخود بهبود مییابد؛ زیرا بدن هنوز درحالرشد است. استراحت و خودداری از انجام ورزشهای سنگین اغلب میتواند به کاهش درد و تورم کمک کند. اگر علائم پس از استراحت بهبود نیابند، پزشک ممکن است استفاده از عصا یا بیحرکتسازی مفصل آسیبدیده با استفاده از آتل یا گچ را پیشنهاد دهد.
در حالت کلی، بیشتر کودکان پس از ۲ تا ۴ ماه استراحت و بیحرکتسازی مفصل بهتر میشوند و میتوانند همه فعالیتهای خود را همانند گذشته انجام دهند. پزشک ممکن است مراجعه منظم به مطب را برای بررسی روند بهبودی توصیه کند.
اگر بیمار دارای شرایط زیر باشد، پزشک ممکن است عمل جراحی را پیشنهاد دهد:
- اگر روشهای غیرجراحی در تسکین درد و تورم شکست بخورند
- اگر قطعهای از استخوان یا غضروف جدا شده باشد
- اگر قطر ضایعه بیشتر از یک سانتیمتر باشد
- اگر نوجوان به پایان دوره رشد خود نزدیک شده باشد و احتمال بهبودی با روشهای جراحی کمتر از جراحی باشد
روشهای جراحی مختلفی برای درمان این بیماری وجود دارند که عبارتاند از:
- یکی از مهمترین تکنیکها، سوراخکردن ضایعه برای ایجاد مسیرهایی برای رگهای خونی جدید و تغذیه ناحیه آسیبدیده است. این روش به ترمیم استخوان اطراف کمک میکند
- نگهداشتن ضایعه در جای خود با استفاده از تثبیتکنندههای خارجی مانند پین و پیچ
- برداشتن ناحیه آسیبدیده و گذاشتن قطعه جدیدی از استخوان و غضروف در جای آن که با نام پیوند شناخته میشود. این روش به ایجاد استخوان و غضروف سالم در ناحیه آسیبدیده کمک میکند
برخی از این روشهای ذکرشده ممکن است بهصورت آرتروسکوپی انجام شوند. در جراحی آرتروسکوپی، جراح دوربین کوچکی را به همراه ابزارهای خاصی از طریق برشهای کوچکی به داخل مفصل وارد میکند. روشهای دیگر ممکن است به برشهای بزرگتری نیاز داشته باشند.
در حالت کلی، بیماران باید تا ۶ هفته پس از جراحی از عصا استفاده کنند. همچنین شرکت در جلسات فیزیوتراپی به مدت ۲ تا ۶ ماه برای بازیابی قدرت و حرکت در مفصل آسیبدیده ضروری است. بیماران پس از ۴ تا ۵ ماه میتوانند ورزش را شروع کنند. البته زمان بازگشت به ورزشها به روش جراحی و دوره بهبودی بستگی دارد.
روش های جلوگیری از بیماری استئوکندریت دیسکان
متأسفانه، پیشگیری از این بیماری مفصلی امکانپذیر نیست؛ زیرا محققان هنوز علت دقیق آن را نمیدانند؛ ولی، روشهای زیر میتوانند به حفظ سلامت کلی مفاصل کمک کنند:
- داشتن رژیم غذایی سالم
- داشتن فعالیت بدنی و انجام ورزشهایی مانند دوچرخهسواری، تمرینات قدرتی، شنا، ورزشهای هوازی با شدت پایین و ورزشهای آبی
- پوشیدن تجهیزات محافظ مناسب با توجه به فعالیت، ورزش یا شغل
- صحبتکردن با پزشک درباره غربالگری ژنتیکی، در صورت وجود افراد مبتلا به این بیماری در خانواده
جمعبندی
استئوکندریت دیسکان، بیماری پیچیدهای است که میتواند مفصل زانو را بهصورت قابلتوجهی تحتتأثیر قرار دهد. در این مطلب، توضیح دادیم که استئوکندریت دیسکان چیست و شما را با دلایل، علائم، عوامل خطر و روشهای درمان آن آشنا کردیم. اگر علائم این بیماری را مشاهده میکنید، در اولین فرصت به پزشک ارتوپدی باتجربهای مانند دکتر بهامین عطار مراجعه کنید. با درمان بهموقع و پایبندی به برنامه درمانی، میتوانید دوباره زندگی بدون درد و فعالی داشته باشید.
