یکی از رباطهای موجود در زانوی انسان که استخوان ران را به استخوان جلویی آن یعنی استخوان درشتنی وصل میکند، رباط صلیبی قدامی (anterior cruciate ligament) یا acl نام دارد. این رباط بهصورت مورب در قسمت وسط زانو قرار دارد و مانع از لغزش استخوان درشتنی به سمت جلوی ران میشود؛ البته درجاتی از لغزش و حرکت طبیعی برای عملکرد درست زانو لازم است و این رباط صلیبی از حرکت بیش از حد و آسیبدیدگی ساختارهای زانو جلوگیری میکند.
در این مقاله از سایت دکتر بهامین عطار قصد داریم راجعبه آناتومی رباط صلیبی قدامی acl، علائم و نشانههای آسیب به رباط صلیبی قدامی زانو، انواع مختلف آسیبدیدگی این رباط و درمان آسیبهای مربوط به آن صحبت کنیم. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره آسیبهای این رباط و روشهای درمان آن تا انتهای مطلب با ما همراه باشید.
آناتومی رباط صلیبی قدامی ACL
مفصل زانو از سه استخوان به نامهای استخوان ران، درشتنی یا استخوان ساق پا و کشکک یا کاسه زانو تشکیل شده است. این استخوانها توسط رباطهایی به نام رباط صلیبی جلویی یا قدامی (ACL)، رباط صلیبی پشتی یا خلفی (PCL)، رباط جانبی داخلی (MCL) و رباط جانبی خارجی (LCL) به هم متصل شدهاند. رباط صلیبی قدامی یا acl یکی از چهار رباط اصلی زانو محسوب میشود که به همراه رباط صلیبی خلفی زانو یا pcl در مرکز زانو قرار دارد و به ثابت نگهداشتن زانو کمک میکند.
بیشتر بخوانید: رباط جانبی فیبولار
این رباط استخوان ران یا فمور (femur) را به استخوان ساق پا یا درشتنی یا تیبیا (Tibia) متصل میکند. در واقع رباط صلیبی قدامی acl که طول آن ۳۲ میلیمتر و عرض آن بین ۷ تا ۱۲ میلیمتر است، با محدودکردن تحرک مفصل، زانو را در مقابل چرخش و جابهجایی به سمت جلو پایدار نگه میدارد. این رباط ۸۵ درصد از نیروی بازدارنده برای خمشدن زانو را تأمین میکند.
علائم و نشانه های آسیب به رباط صلیبی قدامی
رباط صلیبی قدامی معمولا در اثر انجام فعالیتهای شدید و سنگین و همچنین انجام ورزشهای پرتحرکی مانند ژیمناستیک، فوتبال، تنیس، بسکتبال، اسکی در سراشیبی و… دچار آسیب میشود. گاهی اوقات شدت آسیبدیدگی در حد کشیدگی رباط صلیبی است که به آن در اصطلاح رگبهرگ شدن گفته میشود.
گاهی اوقات میزان آسیب شدیدتر است و منجر به پارگی رباط صلیبی میشود. در صورت رگبهرگ شدن و پارگی این نوع رباط صلیبی در زانو فرد با علائم مختلفی مواجه خواهد شد. از مهمترین علائم و نشانههای واردشدن آسیب به رباط صلیبی ACL زانو میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ایجاد صدای ترکیدن هنگام پارگی رباط صلیبی
- درد بسیار شدید و عدم توانایی برای انجام فعالیت
- متورمشدن زانو
- عدم توانایی زانو در تحمل وزن
- ایجاد کبودی در زانو
- از دستدادن تعادل زانو هنگام چرخش یا فشار پا روی زمین
- احساس سفتی و قفلشدگی زانو
- ایجاد محدودیت در حرکت زانو
- احساس شلشدن و بیثباتی زانو هنگام سوارشدن به ماشین یا راهرفتن
- بروز مشکل در هنگام راهرفتن و یا لنگیدن
- کشیدگی زانو در زمان تردد در پلهها
- بیحسی مفصل زانو
- طولانیشدن درد زانو و تورم آن بیش از ۴۸ ساعت
- تغییرات ظاهری زانوی آسیبدیده نسبت به زانوی سالم
- عدم توانایی در چرخش سریع زانو به دلیل اضطراب ناشی از بیثباتی در زانو
بیشتر بخوانید: مدت زمان ترمیم رباط صلیبی
انواع مختلف آسیب دیدگی رباط صلیبی قدامی
انواع آسیبدیدگی رباط صلیبی قدامی بر اساس میزان آسیبدیدگی به سه درجه یک، دو و سه طبقهبندی میشوند:
آسیب دیدگی درجه یک
در این نوع آسیبدیدگی، رباط صلیبی acl بهصورت خفیف آسیب دیده و دچار کشیدگی نشده است و در مفصل زانو ناپایداری وجود ندارد. در آسیبدیدگی درجه یک رباط صلیبی میزان خونریزی بسیار پایین است.
آسیب دیدگی درجه دو
در آسیبدیدگی درجه.دو رباط صلیبی، رگبهرگ شدن رباط تا جایی پیش میرود که باعث کشیدگی و شل شدن آن میشود. در این نوع آسیب که زیاد هم شایع نیست، پارگی رباط صلیبی قدامی ناقص است و تا حدودی خونریزی و بیثباتی نیز به وجود میآید.
آسیب دیدگی درجه سه
پارگی رباط صلیبی قدامی در آسیبدیدگی درجه سه بهصورت کامل است و رباط بهطورکامل از وسط پاره میشود. تقسیمشدن رباط صلیبی به دو قسمت و از هم گسیختگی فیبرها باعث خونریزی و بیثباتی کامل مفصل زانو خواهد شد.
این نوع آسیب در ورزشکاران شایعتر است و در اثر عوامل محیطی مانند پریدن و دویدن، عوامل آناتومیک مانند آسیبدیدگی رباط صلیبی خانمهای ورزشکار در قسمت میانی و عوامل هورمونی مانند افزایش سطح هورمون استروژن ایجاد میشود. در لحظهای که رباط صلیبی پاره میشود، درد بسیار شدیدی در زانو به وجود میآید و بهمرورزمان از شدت درد کاسته میشود.
دلایلی که باعث ایجاد انواع آسیبدیدگی در رباط صلیبی قدامی زانو میشوند، عبارتاند از:
- انجام ورزشهای تماسی مانند اسکی، تنیس، بسکتبال، فوتبال و غیره
- کاهش سرعت حرکت و تغییر جهت ناگهانی بهصورت همزمان هنگام دویدن
- چرخیدن روی پای ثابتشده روی زمین
- توقف ناگهانی و فرودآمدن روی پا بعد از پرش
- واردشدن ضربه مستقیم و شدید به زانو
- تکل بازیکنان تیم رقیب در ورزش فوتبال و برخورد توپ با زانو
- حرکتکردن با استفاده از الگوی حرکتی معیوب
- حرکتدادن زانو به داخل هنگام انجام حرکت اسکات
- استفاده از کفش نامناسب و غیراستاندارد
- پایینبودن قدرت عضلانی به دلیل تفاوت در آناتومی و تأثیرات هورمون استروژن در بانوان
- گسترش مفصل زانو بیشتر از مقدار طبیعی و کشیدگی آن
درمان آسیب های مربوط به رباط صلیبی قدامی
پزشک برای تشخیص پارگی رباط صلیبی از روشهایی شامل معاینه بالینی، شنیدن شرححال بیمار و بررسی علائم و سابقه پزشکی او، استفاده از تست anterior drawer، تصویربرداری با اشعه ایکس و MRI استفاده میکند تا پس از تشخیص نوع آسیبدیدگی بهترین روش درمانی را برای بیمار تجویز کند.
روشهای درمانی برای این نوع آسیبدیدگی به دو گروه شامل درمانهای غیرجراحی و درمان جراحی تقسیم میشوند. درمانهای غیرجراحی برای آسیبدیدگیهای درجه یک رباط صلیبی کاربرد دارند و برای درمان آسیبدیدگی درجه سه یا کامل از روش عمل جراحی رباط صلیبی استفاده میشود. روشهایی که برای درمان آسیبهای مربوط به رباط صلیبی acl استفاده میکند، شامل موارد زیر است:
استفاده از داروهای OTC یا بدون نسخه
در این روش درمانی غیرجراحی بهعنوان اولین راهکار برای تسکین درد ناشی از آسیبدیدگی رباط صلیبی میتوان از داروهای OTC یا بدون نسخه مانند داروهای مسکن و داروهای ضد التهاب و غیراستروئیدی مانند استامینوفن کدئین، ایبوپروفن، پاراستامول، مفنامیکاسید، آسپرین، دیکلوفناک و غیره استفاده کرد.
بهعنوان مثال ایبوپروفن بهعنوان یک داروی غیراستروئیدی علاوه بر تسکین درد به کاهش تورم و التهاب مفصل زانو نیز کمک میکند. داروهای مکمل نیز حاوی ویتامین، پروتئین و موادمعدنی موردنیاز بدن هستند و در درمان پارگی رباط صلیبی قدامی تأثیرگذارند.
استفاده از زانوبند طبی
یکی دیگر از روشهایی که به درمان رباط صلیبی کمک میکند، استفاده از زانوبند طبی است. زانوبندهای طبی مکانیزمی لولا مانند دارند و هنگام بستن آنها به زانو امکان حرکتهایی مانند خمکردن و بازکردن زانو وجود دارد. در حین استفاده از زانوبند یک عصا نیز به بیمار داده میشود تا هنگام راهرفتن به پا و زانوی او فشار وارد نشود.
فیزیوتراپی
یکی دیگر از مهمترین روشهای غیرجراحی برای درمان پارگی رباط صلیبی قدامی روش فیزیوتراپی است. فیزیوتراپیست بعد از بررسی و ارزیابی زانوی بیمار تمرینات توانبخشی به او ارائه میدهد تا با انجام آنها درد زانوی خود را بهبود ببخشند. با این روش اکثر حرکات زانو به حالت طبیعی باز میگردد و ثبات اولیه خود را به دست میآورد.
از مزایای فیزیوتراپی میتوان به مواردی جلوگیری از ضعف عضلات و سفتی مفاصل، تسکین درد با استفاده از تکنیکهای حرکتی مفاصل، بهبود عملکرد، اصلاح نقص بیومکانیکی، بهینهسازی دامنه حرکتی، افزایش انعطافپذیری و غیره اشاره کرد.
روش پیآرپی یا تزریق پلاسمای حاوی پلاکت
یکی دیگر از روشهای پرکاربرد در علم پزشکی که برای کاهش درد و التهاب ناشی از پارگی رباط صلیبی نیز مورداستفاده قرار میگیرد، روش پیآرپی یا تزریق پلاسمای حاوی پلاکت است.
در این روش پزشک متخصص با استفاده از دستگاه سانتریفیوژ اجزای خون بیمار را از هم جدا کرده و بعد از جداسازی پلاسمای حاوی پلاکت آن را به محل درد در زانو تزریق میکند. این تزریق باعث افزایش اکسیژنرسانی به ناحیه آسیبدیده شده و به بهبود آن سرعت میبخشد.
عمل جراحی رباط صلیبی قدامی
اگر نوع آسیبدیدگی رباط صلیبی درجه سه باشد، هیچیک از روشهای غیرجراحی تأثیری در بهبود درد آن نخواهد داشت و در چنین شرایطی پزشک از روش عمل جراحی رباط صلیبی قدامی برای درمان بیمار استفاده میکند.
در این روش برای بازسازی رباط صلیبی از گرافتهای مختلفی شامل اتوگرافتهای تاندون همسترینگ، تاندون پاتلا و تاندون چهارسر ران و آلوگرافت اهدایی استفاده میشود. معمولا پزشکان متخصص ارتوپد تا جایی که بتوانند برای گروههای پرخطر مانند افراد مسن، چاق و معتاد از روش جراحی استفاده نمیکنند.
جمعبندی
در این مقاله از سایت دکتر بهامین عطار راجع به رباط صلیبی قدامی یکی از چهار رباط اصلی زانو صحبت کردیم و توضیح دادیم که این رباط نقش بسیار مهمی در پایداری زانو و جلوگیری از چرخش و جابهجایی زانو به جلو دارد. در ادامه مقاله به توضیح درباره علائم و نشانههای آسیب به این رباط پرداختیم و انواع مختلف آسیبدیدگی رباط صلیبی acl و دلایل ایجاد آنها را معرفی کردیم.
بیشتر بخوانید: روشهای درمان پارگی و کشیدگی رباط صلیبی
در انتها نیز درباره روشهای درمان آسیبهای مربوط به رباط صلیبی شامل درمان غیرجراحی مانند استفاده از داروهای مسکن و مکمل بدون نسخه، فیزیوتراپی، روش پیآرپی و روش عمل جراحی رباط صلیبی صحبت کردیم. درصورت مواجهشدن با هر یک از علائم آسیبدیدگی و پارگی رباط صلیبی acl زانو در اولین فرصت باید به یک پزشک متخصص ارتوپد مجرب و باسابقه مراجعه کنید تا پزشک با بررسی علائم و معاینه زانو مراحل درمان آن را شروع کند.
