درد زانو یکی از شایعترین مشکلات مفصلی است که افراد در سنین مختلف با آن مواجه میشوند. اما آیا میدانستید یکی از دلایل جدی این درد، مرگ خاموش بخشی از استخوان زانو است؟ این بیماری که به استئونکروز زانو یا نکروز استخوانی زانو معروف است، زمانی رخ میدهد که خونرسانی به بخشی از استخوان زانو متوقف یا کاهش مییابد. در نتیجه، سلولهای استخوانی به دلیل نبود اکسیژن و مواد مغذی میمیرند و بافت استخوانی تخریب میشود.
در این مطلب از سایت دکتر بهامین عطار، قصد داریم به بررسی دقیق استئونکروز مفصل زانو بپردازیم. از علل ایجاد این بیماری تا علائم هشداردهنده و روشهای درمانی مختلف، همه جوانب این بیماری را مورد بررسی قرار خواهیم داد.
استئونکروز زانو چیست؟
استئونکروز زانو، یا به عبارتی سادهتر، سیاهشدن زانو یا مرگ بافت استخوانی در زانو، یک بیماری دردناک است که به دلیل قطع یا کاهش خونرسانی به بخشی از استخوان زانو رخ میدهد. این اختلال باعث میشود سلولهای استخوانی ران و یا درشتنی به دلیل نبود اکسیژن و مواد مغذی از بین بروند و در نتیجه بافت استخوانی تخریب شود. تشخیص زودهنگام این عارضه از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است، زیرا در مراحل اولیه، درمانهای غیرجراحی و محافظهکارانه میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند و درد بیمار را تسکین دهد. اما در مراحل پیشرفته، درمانهای جراحی مانند تعویض مفصل ممکن است ضروری باشد.
علائم استئونکروز زانو
همانطور که گفتیم استئونکروز زانو یک بیماری است که در آن خونرسانی به بخشی از استخوان زانو قطع یا کاهش مییابد و در نتیجه سلولهای استخوانی میمیرند. این بیماری میتواند علائم مختلفی را ایجاد کند که با پیشرفت بیماری شدت مییابند. در مراحل اولیه درد خفیف تا متوسط، حساسیت به لمس (به علت التهاب و آسیب به عصبها) و محدودیت جزئی حرکتی از علائم شایع این بیماری هستند. بله، اولین علامت از علائم استئونکروز زانو معمولاً درد ناگهانی در قسمت داخلی زانو است که ممکن است در اثر یک فعالیت خاص یا آسیب جزئی تشدید شود.
در مراحل میانی درد شدیدتر شده (معمولاً در شب و هنگام انجام فعالیتهای بدنی) و تورم در قسمت جلویی یا داخلی زانو، لنگیدن و کاهش قابلتوجه دامنه حرکتی را میتوان مشاهده کرد. به دلیل درد و آسیب به مفصل، دامنه حرکتی زانو محدود میشود و انجام فعالیتهای روزمره دشوار میشود. در مراحل پایانی، درد شدید دائمی، ناتوانی در حرکتدادن مفصل و تغییر شکل زانو بهوضوح قابلمشاهده است.
حتما بخوانید: سرطان زانو
علت بروز استئونکروز زانو
علت دقیق سیاهشدن استخوان زانو یا استئونکروز هنوز به طور کامل مشخص نیست. اما چندین عامل و نظریه وجود دارد که ممکن است در ایجاد این بیماری نقش داشته باشند. یکی از نظریههای رایج این است که یک شکستگی کوچک همراه با یک فعالیت خاص یا آسیب، میتواند به رگهای خونی آسیب برساند و خونرسانی به استخوان را مختل کند. نظریه دیگر این است که تجمع مایع در داخل استخوان به رگهای خونی فشار وارد میکند و گردش خون را کاهش میدهد.
مصرف طولانیمدت داروهای کورتیکواستروئید که برای درمان بیماریهایی مانند آسم و آرتریت روماتوئید استفاده میشود، یکی از عوامل مهم در ایجاد استئونکروز است. این داروها باعث کاهش خونرسانی به استخوان میشوند.
همچنین بیماریهایی مانند کمخونی سلول داسیشکل، لوپوس، بیماریهای التهابی روده، اختلالات انعقادی، برخی عفونتهای ویروسی و برخی بیماریهای متابولیکی نیز میتوانند خطر ابتلا به استئونکروز را افزایش دهند.
جالب است که بدانید افراد چاق به دلیل فشار بیشتری که به مفاصل وارد میشود، بیشتر در معرض خطر ابتلا به استئونکروز زانو هستند. علاوه بر این زنان بیش از سه برابر بیشتر از مردان به این بیماری مبتلا میشوند و اکثر مبتلایان بالای ۶۰ سال هستند.
نحوه تشخیص استئونکروز زانو
استئونکروز زانو طی چهار مرحله پیشرفت میکند که هر مرحله با علائم خاص خود و تغییرات در تصاویر رادیولوژی و با اشعه ایکس مشخص میشود.
- در ابتداییترین مرحله استئونکروز زانو، درد شدیدی در مفصل زانو احساس میشود که ممکن است چندین هفته طول بکشد. باوجود این درد شدید، تصاویر رادیولوژی معمولاً تغییری نشان نمیدهند و برای تشخیص قطعی، اسکن استخوان ضروری است.
- با پیشرفت بیماری به مرحله دوم (که ممکن است چندین ماه طول بکشد)، تغییراتی در شکل استخوان در تصاویر رادیولوژی قابلمشاهده میشود. این تغییرات (لبهگرد استخوان ران شروع به صافشدن میکند) نشاندهنده شروع تخریب بافت استخوانی هستند. علاوه بر رادیولوژی، ممکن است از MRI یا CT اسکن نیز برای ارزیابی دقیقتر استفاده شود.
- در مرحله سوم (سه تا شش ماه پس از شروع بیماری)، تخریب بافت استخوانی به طور قابلتوجهی پیشرفت کرده و در تصاویر رادیولوژی بهوضوح قابلمشاهده است و هیچ آزمایش تشخیصی دیگری لازم نیست. غضروف مفصلی نیز در این مرحله شروع به تخریب میکند و درد و محدودیت حرکتی بهشدت افزایش مییابد.
- در آخرین مرحله، تخریب مفصل زانو به حدی پیشرفت میکند که استخوان شروع به فروپاشی میکند، غضروف مفصلی از بین میرود، فضای مفصل باریک میشود و ممکن است خارهای استخوانی ایجاد شود. درد شدید، ناتوانی در حرکتدادن زانو و تغییر شکل آن از علائم بارز این مرحله هستند.
روش های درمان استئونکروز زانو
انتخاب روش درمان استئونکروز زانو تا میزان زیادی به مرحله پیشرفت بیماری بستگی دارد. بهطورکلی، هدف از درمان، کاهش درد، جلوگیری از پیشرفت تخریب مفصل و بازیابی عملکرد مفصل است.
در مراحل اولیه بیماری (مرحله اول و دوم)، زمانی که تخریب استخوانی هنوز گسترده نیست، درمانهای غیرجراحی و محافظهکارانه در اولویت قرار دارند. هدف اصلی این درمانها کاهش درد و جلوگیری از پیشرفت بیماری بوده و معمولاً شامل موارد زیر میشود:
- داروهای ضددرد و ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن و ناپروکسن برای کاهش درد و التهاب
- فیزیوتراپی و ورزشدرمانی برای تقویت عضلات اطراف مفصل زانو و بهبود دامنه حرکتی
- کاهش وزن برای کاهش فشار روی مفصل زانو
- استفاده از عصا یا واکر برای کاهش وزن روی پای آسیبدیده
در مرحله سوم، زمانی که تخریب استخوانی قابلتوجه است، ممکن است به جراحیهای ترمیمی نیاز باشد. در این مرحله، هدف حفظ مفصل و جلوگیری از نیاز به تعویض کامل آن است. برخی این درمانها شامل موارد زیر میشود:
- دبریدمان آرتروسکوپی: در این روش، با استفاده از آرتروسکوپ، بافتهای آسیبدیده و مرده از مفصل برداشته میشود تا فشار روی مفصل کاهش یابد.
- پیوند استخوان یا پیوند استئوکندرال: در این روش، بافت استخوانی سالم از قسمت دیگری از بدن بیمار یا از یک اهداکننده به ناحیه آسیبدیده پیوند زده میشود تا خونرسانی به ناحیه بهبود یابد.
- استئوتومی: در این روش، بخشی از استخوان برش داده میشود و دوباره در موقعیت جدیدی قرار میگیرد تا فشار روی ناحیه آسیبدیده کاهش یابد.
در مرحله چهارم، زمانی که تخریب مفصل بسیار پیشرفته و شدید است، تعویض کامل یا تعویض بخشی از مفصل زانو تنها گزینه درمانی مؤثر است. در این جراحی، مفصل آسیبدیده با یک مفصل مصنوعی فلزی یا پلاستیکی جایگزین میشود.
حتما بخوانید: آرتروسکوپی زانو
جمعبندی
استئونکروز زانو یک بیماری جدی است که در صورت تشخیص دیرهنگام و عدم درمان مناسب، میتواند منجر به ناتوانی و ازدستدادن عملکرد مفصل زانو شود. عوامل مختلفی مانند آسیب، مصرف برخی داروها، بیماریهای زمینهای و سبک زندگی میتوانند در ایجاد این بیماری نقش داشته باشند. درد ناگهانی، تورم، کاهش دامنه حرکتی و حساسیت به لمس از جمله علائم شایع این بیماری هستند.
تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، بهخصوص در مراحل اولیه بیماری، از اهمیت بالایی برخوردار است. درمانها بسته به شدت بیماری، ممکن است شامل روشهای غیرجراحی مانند دارودرمانی و فیزیوتراپی یا روشهای جراحی مانند برداشتن بافت مرده، پیوند استخوان و تعویض مفصل باشد. توصیه میکنیم در صورت مشاهده هرگونه علائم مشکوک، حتماً به پزشک متخصص ارتوپد مراجعه کنید.
سوالات متداول
چه افرادی بیشتر در معرض خطر ابتلا به استئونکروز زانو هستند؟
افرادی که به دلایل مختلفی مانند مصرف طولانیمدت داروهای کورتیکواستروئید، ابتلا به بیماریهای خاص مانند سلول داسیشکل، لوپوس یا اختلالات انعقادی، بیماری التهابی روده، مصرف بیش از حد الکل، چاقی یا افرادی که دچار آسیبهای شدید زانو شدهاند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به استئونکروز زانو قرار دارند. همچنین، افرادی که تحت شیمیدرمانی یا پرتودرمانی قرار گرفتهاند نیز ممکن است به این بیماری مبتلا شوند.
آیا استئونکروز زانو به مرور زمان بدتر میشود؟
بله معمولاً استئونکروز زانو اگر درمان نشود، بهمرورزمان بدتر میشود. اگر خونرسانی به استخوان قطع شود، سلولهای استخوانی میمیرند و بافت استخوانی تخریب میشود. این امر باعث میشود که مفصل زانو ناپایدار شده و درد و ناتوانی افزایش یابد.
آیا عمل جراحی برای درمان استئونکروز زانو ضروری است؟
لزوم انجام عمل جراحی برای درمان استئونکروز زانو به عوامل مختلفی مانند مرحله پیشرفت بیماری، شدت علائم، سن بیمار و سایر شرایط پزشکی فرد بستگی دارد. در مراحل اولیه بیماری، ممکن است درمانهای غیرجراحی مانند دارودرمانی و فیزیوتراپی مؤثر باشد. اما در مراحل پیشرفته، معمولاً به جراحی نیاز است. جراحیهایی مانند دبریدمان، پیوند استخوان و تعویض کامل مفصل زانو از جمله روشهای درمانی جراحی هستند.
