بخشهای مختلف بدن مانند دیسکهای گردن با افزایش سن خشکتر و شکنندهتر میشوند. زمانی که دیواره سخت دیسک بسیار خشک شود، ممکن است ترک بخورد. اگر ماده ژلمانند درون دیسک از طریق ترکهای دیواره آن به بیرون نشت کند و به اعصاب مجاور فشار بیاورد، گفته میشود که فرد دچار فتق دیسک گردن شده است. در ادامه این مطلب، توضیح میدهیم که فتق گردن چیست و به هر آنچه که باید درباره این بیماری بدانید، مانند علائم، دلایل، عوارض، نحوه تشخیص و روشهای درمان آن میپردازیم.
فتق دیسک گردن چیست؟
زمانی که ماده ژلمانند درون دیسک گردن از طریق ترکهای دیواره آن به بیرون نشت کند، گفته میشود که فرد دچار فتق دیسک گردن شده است. اگر این ماده ژلمانند به ریشه عصبی مجاور فشار بیاورد، میتواند باعث ایجاد علائمی مانند درد، بیحسی و گزگز شود. درد ناشی از این بیماری میتواند به بازو گسترش یابد. معمولا افراد ۳۰ الی ۵۰ساله دچار این نوع پارگی دیسک گردن میشوند. علاوه بر افزایش سن، این بیماری ممکن است ناشی از آسیب گردن نیز باشد.
علائم فتق دیسک گردن
فتق دیسک گردن میتواند علائم مختلفی را در بخشهای مختلف بدن ایجاد کند؛ برای مثال، اگر دچار این بیماری شده باشید، ممکن است درد را در گردن، بازوها، دستها، انگشتان و شانههای خود احساس کنید.
ستون فقرات گردنی از ۷ مهره که روی یکدیگر قرار دارند، ساخته شده است. این مهرهها با نامهای C1 تا C7 شناخته میشوند. C1 و C7 به ترتیب بالاترین مهره و پایینترین مهره هستند. علائم فتق دیسک به عصب فشردهشده بستگی دارند؛ بنابراین، در ادامه این بخش، به علائم ناشی از فشردگی هر یک از ریشههای عصبی ستون فقرات گردنی میپردازیم:
- فشردگی ریشه عصبی C5: فشردگی این ریشه عصبی که ناشی از فتق دیسک بین مهرههای C4 و C5 است، میتواند باعث ایجاد علائمی مانند درد شانه و ضعف در بخش بالایی بازو شود؛ ولی، منجر به بیحسی یا گزگز نمیشود
- فشردگی ریشه عصبی C6: فشردگی این ریشه عصبی که ناشی از فتق دیسک بین مهرههای C5 و C6 است، میتواند منجر به ضعف در عضله دوسر بازو و مچ دست شود. همچنین بیحسی، گزگز و درد ناشی از آن ممکن است به دست گسترش یابند
- فشردگی ریشه عصبی C7: فتق دیسک بین مهرههای C6 و C7 میتواند به ریشه عصبی C7 فشار بیاورد و منجر به ضعف در عضلات سهسر و انگشتان شود. بیحسی، گزگز و دردی که به عضلات سهسر و انگشت میانی گسترش مییابد، از دیگر علائم فشردگی این ریشه عصبی هستند
- فشردگی ریشه عصبی C8: فتق دیسک بین مهرههای C7 و T1 میتواند به ریشه عصبی C8 فشار وارد کند و منجر به ضعف در گرفتن اجسام در دست و ایجاد علائمی مانند بیحسی و گزگز در امتداد انگشت کوچک دست شود
علائم این بیماری ممکن است در هر یک از افراد مبتلا حتی افرادی که دچار فشردگی ریشه عصبی یکسان هستند، متفاوت باشد. به عبارت دیگر، ازآنجاییکه بدن هر یک از افراد منحصربهفرد است، ممکن است علائم متفاوتی را تجربه کنند.
بیشتر بخوانید: کم آبی دیسک
علت فتق دیسک گردن
تشخیص علت دقیق فتق دیسک گردن معمولا دشوار است. در بیشتر موارد، این بیماری علت مشخصی ندارد. برخی از دلایل این بیماری عبارتاند از:
- سن: زمانی که افراد جوان هستند، دیسکها نسبتا پرآب هستند. آب موجود در دیسکها با افزایش سن کاهش مییابد. این امر باعث میشود دیسکها انعطافپذیری کمتری داشته باشند و احتمال ترکخوردن دیواره آنها افزایش یابد
- ژنتیک: مشکلاتی مانند فتق دیسک کمر و گردن اغلب ارثی هستند
- حرکت: در برخی موارد، حرکات ناگهانی یا شدید میتوانند منجر به این بیماری شوند. اگر اجسام سنگینی را بلند کنید یا گردن خود را بهسرعت بچرخانید، ممکن است به دیسک خود آسیب برسانید
- حوادث: در موارد نادر، آسیب تروماتیک ناشی از حوادثی مانند زمینخوردن یا تصادفات رانندگی میتواند منجر به این بیماری شود
- سیگارکشیدن: سیگار میتواند انتقال مواد مغذی به سلولهای دیسک مختل کند و باعث تجزیه اجزای ضروری ماتریکس خارج سلولی شود
- چاقی: چاقی باعث افزایش بار مکانیکی روی ستون فقرات گردنی میشود و سرعت تخریب دیسکها را افزایش میدهد
- عوامل تغذیهای: رژیم غذایی نامناسب، کمآبی و شرایطی که جذب مواد مغذی را مختل میکنند، میتوانند روی متابولیسم سلولهای دیسک و مکانیسمهای ترمیم تأثیر بگذارند
حتما بخوانید: تخریب دیسک کمر
راه های تشخیص فتق دیسک گردن
پزشکان میتوانند فتق دیسک گردن را با معاینه بالینی و آزمایشهای رادیولوژی تشخیص دهند. هر دو این موارد بسیار مهم هستند و مکمل یکدیگرند. یافتههای معاینه بالینی و آزمایشهای تصویربرداری باید یکسان باشند. اگر یکسان نباشند و پزشک علت این اختلاف را پیدا نکند، ممکن است نتواند بیماری فرد را بهدرستی تشخیص دهد و بهتبع آن، برنامه درمانی شکست بخورد.
معاینه بالینی شامل بررسی سوابق پزشکی و معاینه فیزیکی است. همچنین معاینه عصبی با ارزیابی کامل حرکتی و حسی کاملا ضروری است؛ زیرا، بیماران ممکن است از نقایص خود باخبر نباشند. نقایص عصبی بهویژه انواع شدید به فشردگی بافت عصبی آسیبپذیر (ریشههای عصبی یا طناب نخاعی) اشاره دارند. وجود و درجه نقایص عصبی از عوامل کلیدی در تدوین برنامه درمانی هستند؛ برای مثال، بیمارانی با نقایص عصبی حداقلی ممکن است تنها به درمانهای غیرجراحی نیاز داشته باشند؛ ولی، بیمارانی با نقایص عصبی قابل توجه یا با سرعت پیشرفت بالا به جراحی نیاز دارند.
یکی از مهمترین آزمونها برای تشخیص دیسک گردن، آزمون اسپورلینگ است. در این آزمون، نیرویی مکانیکی بهصورت کج به سر بیمار وارد میشود. اگر باعث ایجاد درد شود، آزمون مثبت است. آزمون دیگری به نام آزمون دیستراکشن گردن برای تشخیص این بیماری وجود دارد. در این آزمون، سر بیمار به سمت بالا کشیده میشود. اگر درد کاهش یابد یا برطرف شود، آزمون مثبت است. از آزمونهای تنش اندام فوقانی (ULLTTs) نیز برای تشخیص فتق دیسک در گردن استفاده میشود.
آزمایشهای رادیولوژی یکی دیگر از بخشهای مهم تشخیص این بیماری محسوب میشوند. پزشکان ممکن است آزمایشهای زیر را برای تشخیص دیسک گردن تجویز کنند:
- امآرآی: آزمایش امآرآی میتواند ستون فقرات را با وضوح بالا به پزشکان نشان دهد. یکی از مهمترین مزایای این آزمایش، توانایی آن در تجسم مستقیم مفصل دیسک است. در تصاویر این آزمایش، دیسکهای آسیبدیده و دیسکهای سالم به ترتیب به رنگ سیاه و سفید هستند. این آزمایش میتواند فتق دیسک، تنگی کانال نخاعی، هیپروتروفی رباط را نشان دهد و به پزشکان کمک کند سایر آسیبها مانند شکستگی، التهاب و تومور ستون فقرات را تشخیص دهند
- اشعه ایکس: آزمایش اشعه ایکس میتواند اطلاعات خوبی را درباره استخوانها، تراز ستون فقرات گردنی، ناهنجاریها، خارهای استخوانی، باریکشدن فضاهای بین دیسکها، لغزش مهره گردنی و مشکلات دیگر ارائه دهد؛ ولی، نمیتواند بافتهای نرم مانند مفصل دیسک یا فتق دیسک را تجسم کند. یکی از مزایای اشعه ایکس این است که میتوان آن را در حالتهای مختلف مانند ایستاده یا خمیده گرفت
- سیتیاسکن: آزمایش سیتیاسکن نیز از اشعه ایکس استفاده میکند؛ ولی، وضوح تصاویر آن بسیار بالاتر است. این آزمایش همانند آزمایش اشعه ایکس برای تجسم استخوانها مناسب است. آزمایش سیتیاسکن میتواند شکستگیها، ناترازیها، فرسایشهای استخوانی و خارهای استخوانی را بسیار بهتر نشان دهد. همچنین میتواند تصاویری سهبعدی را برای تجسم بهتر بسازد
- نوار عصب و عضله و مطالعات هدایت عصبی: در برخی موارد، پزشک ممکن است از نوار عصب و عضله، مطالعات هدایت عصبی و مطالعات پتانسیل برانگیخته برای تأیید وجود رادیکولوپاتی یا میلوپاتی گردنی استفاده کند. این مطالعات به پزشک کمک میکنند این مشکلات را از سندرمهای فشردگی عصب محیطی تمایز دهد
راه های درمان فتق دیسک گردن
در بسیاری از موارد، بیماران فقط به روشهای درمانی غیرجراحی برای درمان فتق دیسک گردن خود نیاز دارند. خوشبختانه، زمانی که درد بازو شروع به بهبود میکند، معمولا دوباره ایجاد نمیشود. اگر درد با روشهای درمانی غیرجراحی بهتر شود و قابلمدیریت باشد، به احتمال زیاد، نیازی به جراحی نخواهد بود. روشهای غیرجراحی مؤثر برای درمان این بیماری عبارتاند از:
- داروها: داروهای غیراستروئیدی ضدالتهابی و مهارکننده انتخابی COX-2 میتوانند به کاهش درد فتق گردن کمک کنند. این داروها میتوانند التهاب را نیز کاهش دهند. پزشک ممکن است داروهای استروئیدی را نیز برای تسکین درد تجویز کند
- فیزیوتراپی: برخی از تمرینات میتوانند درد بازوی افراد مبتلا به این بیماری را تسکین دهند. پزشکان ممکن است از شما بخواهند از سرمادرمانی و گرمادرمانی به همراه فیزیوتراپی برای تسکین بیشتر علائم استفاده کنید
- تراکشن گردنی: در برخی موارد، تراکشن گردنی میتواند به کاهش فشار روی ریشه عصبی کمک کند. به خاطر داشته باشید که این روش درمانی نمیتواند به همه افراد کمک کند؛ ولی، ازآنجاییکه روشی ساده است، بهتر است آن را امتحان کنید
- دستکاری کایروپراکتیک: متخصص کایروپراکتیک ممکن است از تکنیک موبیلیزیشن استفاده کند. این تکنیک میتواند اختلال عملکرد مفصل ناشی از این بیماری را کاهش دهد
- بریس: در بسیاری از موارد، پزشک ممکن است استفاده از بریس را در طول استراحت توصیه کند
- اصلاح فعالیت: برخی از فعالیتها مانند بلندکردن وسایل سنگین، قایقرانی و دویدن، میتوانند درد فتق دیسک را بدتر کنند. با انجامندادن این فعالیتها، درد شما قابلمدیریتتر خواهد شد
اگر دردتان شدید است یا آن را به مدت بیش از ۶ الی ۱۲ هفته تجربه میکنید، پزشک ممکن است عمل جراحی را تجویز کند. در ۹۵ الی ۹۸% از موارد، این جراحیها میتوانند درد ناشی از این بیماری را تسکین دهند. پزشک ممکن است یکی از روشهای جراحی زیر را برای درمان این بیماری تجویز کند:
- دیسککتومی قدامی گردن و همجوشی ستون فقرات: این جراحی یکی از متداولترین روشهای جراحی برای درمان این بیماری است. در این جراحی، جراح دیسک آسیبدیده را از طریق ایجاد برشی کوچک در بخش قدامی (جلویی) گردن برمیدارد. پس از برداشتن دیسک، جراح دو مهره بالا و پایین آن را به هم جوش میدهد. در برخی موارد، ممکن است از صفحهای برای افزایش ثبات استفاده کند
- دیسککتومی خلفی گردن: ازآنجاییکه این جراحی دشوارتر است، جراحان معمولا از آن استفاده نمیکنند؛ ولی، اگر بیمار به دستکاری طناب نخاعی بیشتری نیاز داشته باشد، این جراحی ممکن است ضروری شود. مراحل این جراحی شبیه به جراحی اول این لیست هستند؛ ولی، در این جراحی، جراح دیسک آسیبدیده را از طریق برشی در بخش خلفی (پشتی) گردن برمیدارد
- تعویض دیسک گردن: این جراحی بیشتر شبیه به جراحی اول این لیست است. در این جراحی، جراح برش کوچکی را در بخش جلویی گردن ایجاد میکند و به جای همجوشی ستون فقرات، دیسکی مصنوعی را در محل دیسک آسیبدیده قرار میدهد. هدف این جراحی، تقلید از شکل و عملکرد ساختارهای ستون فقرات است
عوارض فتق دیسک گردن
اگر فتق دیسک گردن درمان نشود، میتواند عوارض مختلفی را ایجاد کند. ماده ژلمانند بیرونزده از دیسک میتواند باعث فشردگی طناب نخاعی و ریشههای عصبی شود و علائمی مانند درد، بیحسی و ضعف را در گردن و بازوها ایجاد کند. فشردگی ریشه عصبی با نام رادیکولوپاتی اسپوندیلوتیک گردنی و فشردگی طناب نخاعی با نام میلوپاتی اسپوندیلوتیک شناخته میشود. میلوپاتی از رادیکولوپاتی شدیدتر است و باید بهسرعت درمان شود.
در برخی موارد، علائم میلوپاتی مزمن بسیار قابل توجه نیستند و بیماران از آنها بیخبر هستند. در این موارد، حتی آسیبهای نسبتا خفیف میتوانند عوارض وحشتناکی داشته باشند و بیماران را دچار علائم عصبی بسیار شدیدی کنند. تحقیقات نشان میدهند که فشردگی طناب عصبی گردنی میتواند علت سیاتیک نیز باشد.
راه های پیشگیری از فتق دیسک گردن
با روشهای زیر میتوانید از ابتلا به این بیماری پیشگیری کنید:
- وضعیت بدنی مناسب: با حفظ وضعیت بدنی مناسب بهویژه در طول نشستن یا ایستادن طولانیمدت، میتوانید فشار روی گردن خود را کاهش دهید
- محل کار ارگونومیک: از وسایل ارگونومیکی در محل کار خود استفاده کنید تا وضعیت بدنی مناسبی داشته باشید و فشار روی گردن را کاهش دهید
- ورزش منظم: ورزش منظم با تقویت عضلات گردن و کمر، میتواند به حمایت از ستون فقرات کمک کند و خطر این بیماری را کاهش دهد
- تکنیکهای صحیح بلندکردن وسایل: همیشه وسایل را با پاهای خود بلند کنید و از انجام حرکات چرخشی خودداری کنید
- سبک زندگی سالم: با داشتن وزنی سالم و خودداری از کشیدن سیگار، میتوانید خطر ابتلا به مشکلات دیسک را کاهش دهید
مراجعه به دکتر جهت درمان فتق دیسک گردن
اگر علائم ذکرشده در این مطلب مانند درد، بیحسی و گزگز را تجربه میکنید، بهتر است هر چه زودتر برای درمان فتق دیسک و سایر مشکلات احتمالی گردن خود به مطب دکتر گردن درد باتجربهای مانند دکتر بهامین عطار مراجعه کنید. دکتر بهامین عطار دارای تجربه و دانش بالایی در زمینه تشخیص و درمان بیماریها و مشکلات ستون فقرات مانند فتق گردن است. اگر سؤالی در این باره دارید یا میخواهید نوبتی را برای ملاقات با این پزشک رزرو کنید، با شمارههای درجشده در سایت تماس بگیرید.
جمعبندی
فتق دیسک گردن میتواند علائم مختلفی مانند درد، بیحسی و گزگز را در بخشهای مختلفی از بدن مانند گردن، بازو و دست ایجاد کند. خوشبختانه، در بسیاری از موارد، این بیماری با روشهای غیرجراحی قابلدرمان است. اگر تصور میکنید که دچار این بیماری شدهاید، ما به شما پیشنهاد میکنیم هر چه زودتر برای درمان آن به پزشک باتجربهای مانند دکتر بهامین عطار مراجعه کنید.
