آرتروز، یکی از شایعترین بیماریهای دژنراتیو مفصلی است که میلیونها نفر در سراسر جهان از آن رنج میبرند. این بیماری که عمدتاً با درد، سفتی و التهاب مفاصل همراه است و متأسفانه کیفیت زندگی فرد را بهشدت تحتتأثیر قرار میدهد.
اگرچه عوامل ژنتیکی، سن و وزن، نقش مهمی در بروز آرتروز دارند؛ اما نقش تغذیه در مدیریت و کنترل این بیماری نیز قابلتوجه است. در واقع، برخی از غذاها باعث تشدید التهاب میشوند و علائم آرتروز را بدتر میکنند. پس آگاهی و اطلاع از اینکه چه غذاهایی باید مصرف شود تا بهبودی حاصل شود و چه غذاهایی باعث بدتر شدن این بیماری میشود، بسیار مهم است. ازاینرو در این مقاله از سایت دکتر بهامین عطار، به معرفی غذاهای مضر برای آرتروز پرداختهایم و دلایل اجتناب از آنها را مورد بررسی قرار دادهایم.
آشنایی با بیماری آرتروز
متأسفانه آرتروز میلیونها نفر در سراسر جهان را تحتتأثیر قرار میدهد و عمدتاً مفاصل دست، زانو، لگن و ستون فقرات را درگیر میکند. این بیماری ناشی از تخریب و تحلیلرفتن غضروف مفصلی است.
بیشتر بخوانید: آرتروز زانو و روش های درمان آن
غضروف مفصلی یک بافت نرم و لغزنده است که سطح مفاصل را پوشانده و به حرکت آسان و بدون درد مفاصل کمک میکند. با تخریب این غضروف، استخوانهای مفصل به هم ساییده میشوند و درد، تورم و محدودیت حرکت را به دنبال دارد.
متأسفانه دلایل و عوامل متعددی باعث ابتلای افراد به این بیماری التهاب مفصلی میشوند که عبارتاند از:
- ژنتیک: وجود سابقه خانوادگی ریسک ابتلا به آرتروز را افزایش میدهد
- آسیبهای مفصلی: آسیبهای مکرر یا شدید به مفاصل در تخریب غضروف و بروز آرتروز نقش دارد
- استفاده زیاد از مفاصل: فعالیتهای فیزیکی سنگین یا تکراری که فشار زیادی به مفاصل وارد میکند، خطر تخریب غضروف را افزایش میدهد
- چاقی: اضافهوزن کاری میکند که افزایش فشار روی مفاصل ایجاد شود، بهخصوص زانوها و لگن و این ریسک ابتلا به آرتروز را بالا میبرد
- افزایش سن: با افزایش سن، غضروفها به طور طبیعی فرسوده میشوند
- التهاب مزمن: بیماریهایی مانند آرتریت روماتوئید نیز احتمال دارد به بروز آرتروز منجر شوند
آرتروز بیشتر در افراد مسن شایع است و معمولاً بعد از سن ۵۰ سالگی شروع میشود. بااینحال، ممکن است در سنین پایینتر نیز به علت آسیبهای مفصلی یا عوامل دیگر بروز کند.
جالب است بدانید که زنان بیشتر از مردان در معرض خطر ابتلا به این بیماری هستند، بهخصوص بعد از یائسگی. این موضوع ممکن است به تغییرات هورمونی و تأثیرات آن بر سلامت استخوانها و مفاصل مرتبط باشد.
نکته مهمی که فرد مبتلا به آرتروز باید در نظر بگیرد، توجه به رژیم غذایی خود است. اگرچه پرهیز غذایی بهتنهایی نمیتواند این عارضه را درمان کند، اما میتواند علائم آن را کاهش دهد و از پیشرفت بیماری جلوگیری کند. در یک رژیم غذایی مناسب، مصرف خوراکیهای مضر برای آرتروز کاملاً ممنوع هستند و فرد باید به این رژیم پایبند باشد. پزشک متخصص به بیمار توصیه میکند که در رژیم غذایی خود موارد زیر را در نظر بگیرند:
- مواد غذایی ضدالتهاب: غذاهایی که باعث تشدید التهاب میشود در فهرست مواد مضر برای آرتروز قرار دارند؛ از جمله غذاهایی که ضدالتهاب هستند میتوان به ماهیهای چرب (مانند سالمون)، مغزها، دانهها و روغنزیتون اشاره کرد میوهها و سبزیها: بهخصوص آنهایی که دارای آنتیاکسیدان بالا هستند
- میوهها و سبزیها: به خصوص آنهایی که دارای آنتیاکسیدان بالا هستند
- غذاهای حاوی کلسیم و ویتامین D : مانند محصولات لبنی کمچرب، تخممرغ و سبزیهای برگدار مفید هستند
از طرفی، پزشک از بیمار میخواهدکه از مصرف غذاهای زیر که از غذا های ممنوعه برای آرتروز هستند، پرهیز کند:
- غذاهای فراوری شده و حاوی قند زیاد
- غذاهای چرب و سرخ شده
- گوشتهای قرمز و فراوری شده
- نوشیدنیهای گازدار و الکلی
رعایت این نکات تاثیر قابلتوجهی در کاهش التهاب و درد ناشی از آرتروز دارد و کیفیت زندگی افراد مبتلا را بهبود میبخشد.
این بیماری بهتدریج باعث فرسایش و تخریب غضروف مفاصل میشود و متأسفانه در صورت مدیریتنکردن آن، درد شدید، کاهش حرکت و در نهایت ناتوانی را به دنبال دارد.
بیشتر بخوانید: درمان آرتروز آرنج
همانطور که قبلاً هم اشاره کردیم، آرتروز بیشتر در افراد مسن رخ میدهد؛ اما ممکن است افراد جوانتر نیز به آن مبتلا شوند. علائم اصلی این بیماری مفصلی هم شامل درد مفاصل، سفتی و ورم است که در صورت اقدامنکردن برای مدیریت و درمان، فعالیتهای روزمره را مختل میکند.
معرفی غذا ها و مواد مضر برای آرتروز
تغذیه نقش مهمی در مدیریت علائم آرتروز ایفا میکند. برخی غذاها و مواد غذایی التهاب را افزایش میدهند و علائم این بیماری را تشدید میکنند. در این بخش به بررسی مهمترین غذاهای مضر برای آرتروز میپردازیم.
گوشت قرمز و فرآوردههای گوشتی
گوشت قرمز و فرآوردههای گوشتی مانند سوسیس و کالباس حاوی چربیهای اشباع و ترانس هستند که باعث افزایش التهاب در بدن میشوند. این چربیها همچنین سطح کلسترول خون را بالا میبرند که خود دلیل بروز مشکلات بیشتری برای بیماران آرتروز است.
قند و شکر
قند و شکر یکی از مواد مضر برای آرتروز هستند؛ زیرا مصرف زیاد آنها اغلب افزایش وزن و چاقی را به دنبال دارد و در این حالت، فشار بیشتری بر مفاصل وارد میشود. همچنین قندهای ساده خطر افزایش التهاب در بدن را افزایش میدهند. ضمن اینکه نوشیدنیهای شیرین، شیرینیها و غذاهای فراوریشده نیز از منابع اصلی قند و شکر هستند که باید از مصرف آنها خودداری کرد.
بیشتر بخوانید: آرتروز شانه
نمک و مواد غذایی پرنمک
مصرف زیاد نمک در اغلب مواقع افزایش فشارخون و احتباس مایعات در بدن را درپی دارد که درنهایت منجر به ورم و تشدید درد مفاصل میشود. غذاهای آماده، کنسروها و فستفودها معمولاً حاوی مقدار زیادی نمک هستند که بهتر است از مصرف آنها اجتناب شود.
غذاهای سرخشده و فراوریشده
غذاهای سرخشده و فراوریشده از غذاهای ممنوعه برای آرتروز است؛ زیرا حاوی چربیهای ترانس و مواد افزودنی هستند که متأسفانه در صورت مصرف زیاد، التهاب در بدن افزایش پیدا میکند. همچنین این غذاها معمولاً ارزش غذایی کمی دارند و افزایش وزن از عوارض استفاده مکرر آنهاست که برای بیماران التهاب مفصلی، بسیار مضر است.
لبنیات پرچرب
لبنیات پرچرب مانند پنیر، کره و خامه حاوی مقدار زیادی چربی اشباع هستند که مصرف بیرویه و غیراصولی التهاب را در بدن افزایش میدهد. برخی افراد مبتلا به آرتروز احتمالاً به لاکتوز حساسیت دارند و مصرف لبنیات در این افراد، علائم آنها را تشدید میکند.
معرفی مواد غذایی مفید برای آرتروز
در کنار اجتناب از غذاهای مضر برای آرتروز، مصرف برخی خوراکیها و غذاها هم قطعاً در کاهش علائم این عارضه کمککننده است و سلامت مفاصل را بهبود میبخشد. در ادامه به معرفی این مواد غذایی میپردازیم.
ماهیهای چرب
ماهیهای چرب مانند سالمون و تن حاوی اسیدهای چرب امگا-۳ هستند که التهاب را کاهش میدهند و به بهبود سلامت مفاصل کمک میکنند. مصرف منظم ماهیهای چرب خوشبختانه در کاهش درد و سفتی مفاصل بیماران آرتروز مفید است.
میوهها و سبزیها
میوهها و سبزیهای تازه حاوی مقدار زیادی ویتامینها، مواد معدنی و آنتیاکسیدانها هستند که در کاهش التهاب و بهبود سلامت عمومی بدن مفید هستند. پزشک به شما توصیه میکند که مصرف میوهها و سبزیها با رنگهای متنوع را در برنامه غذایی خود قرار دهید تا مطمئن شود که بدن شما تمام مواد مغذی ضروری را دریافت میکند.
روغنزیتون
روغنزیتون یکی از بهترین منابع چربیهای غیراشباع و آنتیاکسیدانهاست که کاهش التهاب از فواید مصرف آن است. استفاده از روغنزیتون بهجای چربیهای اشباع در پختوپز برای بیماران آرتروز مفید است.
آجیل و دانهها
آجیل و دانهها منابع خوبی از اسیدهای چرب امگا-۳، پروتئین و فیبر هستند که تأثیرشان در کاهش التهاب و بهبود سلامت مفاصل قابلتوجه است. مصرف روزانه مقداری آجیل و دانه در افراد مبتلا به آرتروز و تأثیرات آنها در کاهش علائم این بیماری مفصلی، باعث شده است که قراردادن این خوراکیها در برنامه غذایی بیماران، توسط پزشکان توصیه شود.
غلات کامل
غلات کامل مانند جو، گندم سبوسدار و برنج قهوهای حاوی مقدار زیادی فیبر و مواد مغذی هستند که نقش مؤثری در حفظ وزن مناسب و کاهش التهاب دارند. مصرف غلات کامل بهجای غلات تصفیهشده برای بیماران آرتروز مفید است.
سخن آخر
اگر شما هم مبتلا به آرتروز هستید، نمیدانید دقیقاً چه نوع رژیم غذایی مناسب شماست و کدام مواد غذایی ممکن است در بهبود سریع بیماری و کنترل آن نقش داشته باشد، پیشنهاد میکنیم حتماً از طریق پلهای ارتباطی درجشده در سایت، با دکتر عطار ارتباط بگیرید و سؤالات خود را مطرح کنید.
سوالات متداول
آیا همه انواع گوشت قرمز برای آرتروز مضر هستند؟
نه، همه انواع گوشت قرمز به یک اندازه مضر نیستند، اما مصرف زیاد گوشت قرمز پرچرب در تشدید التهاب نقش دارد. گوشتهای فراوری شده مانند سوسیس و کالباس حاوی مواد افزودنی و نگهدارندههایی هستند که التهاب را افزایش میدهند. بااینحال، مصرف گوشت قرمز کمچرب به میزان متعادل و ترجیحاً به شکل پخته و نه سرخ شده، بخشی از یک رژیم غذایی متعادل است.
چرا نمک زیاد برای افراد مبتلا به آرتروز مضر است؟
مصرف زیاد نمک باعث افزایش فشارخون و احتباس مایعات در بدن میشود که این شرایط التهاب مفاصل را تشدید میکند. همچنین، رژیم غذایی پر نمک در کاهش تراکم استخوانی بیتاثیر نیست که برای افراد مبتلا به آرتروز، بهویژه زنان پس از یائسگی، یک مشکل جدی است؛ بنابراین، کاهش مصرف نمک و استفاده از جایگزینهای سالمتر مانند ادویهها و گیاهان معطر توصیه میشود.
چه نوع رژیمی برای افراد مبتلا به آرتروز توصیه میشود؟
رژیم غذایی مناسب برای افراد مبتلا به آرتروز باید غنی از میوهها، سبزیها، غلات کامل و منابع پروتئین کمچرب مانند ماهی و مرغ باشد. مصرف غذاهای غنی از اسیدهای چرب امگا-3 مانند ماهیهای چرب، گردو و دانههای چیا به کاهش التهاب کمک میکند. همچنین، مصرف منابع غنی از آنتیاکسیدانها مانند توتها، اسفناج و کلمبروکلی برای حفظ سلامت مفاصل مفید هستند. اجتناب از غذاهای فراوری شده، قندهای افزودنی و چربیهای اشباع نیز برای مدیریت بهتر آرتروز ضروری است.
آیا نوشیدنیهای الکلی برای آرتروز مضر هستند؟
بله، مصرف زیاد الکل میتواند التهاب را افزایش دهد و به تشدید درد آرتروز منجر شود. همچنین الکل ممکن است تاثیر داروهای ضد التهاب را کاهش دهد.
