اسپاسم یا گرفتگی عضلات شکم میتواند ناشی از دلایل بسیاری باشد. این مشکل اغلب خطرناک نیست؛ ولی، در برخی اوقات، میتواند نشاندهنده شرایط یا بیماریهای خطرناکی باشد. در ادامه این مطلب، شما را با دلایل گرفتگی عضلات این بخش از بدن آشنا میکنیم و به روشهای درمان و پیشگیری از آن میپردازیم.
گرفتگی یا اسپاسم عضلات شکم یا کرامپ شکمی چیست؟
گرفتگی عضلات شکم یا کرامپ شکمی به انقباض عضلات معده یا روده گفته میشود؛ بنابراین، برخی از افراد ممکن است آن را با نام گرفتگی معده نیز بشناسند. این مشکل ممکن است خفیف یا شدید و کوتاهمدت یا طولانیمدت باشد و علائمی مانند درد را ایجاد کند. بیشتر دلایل گرفتگی عضلات خطرناک نیستند. برای مثال، زمانی که غذای نامناسبی بخورید یا مضطرب باشید، ممکن است دچار این مشکل شوید؛ ولی، برخی از دلایل آن مانند عفونت خطرناک هستند و باید هر چه زودتر برای درمان آنها به پزشک مراجعه کنید.
بیشتر بخوانید: گرفتگی عضلات کتف
دلایل گرفتگی یا اسپاسم عضلات شکم
برخی از دلایل گرفتگی یا اسپاسم عضلات شکم عبارتاند از:
- یبوست: گرفتگی و درد شکم از متداولترین علائم یبوست محسوب میشوند. یبوست ممکن است علائم دیگری مانند کاهش دفعات دفع مدفوع (معمولا کمتر از سه بار در هفته)، دفع مدفوع کوچک، خشک یا سفت، نفخ یا درد هنگام دفع مدفوع داشته باشد
- کمآبی: کمآبی میتواند تعادل الکترولیتها بهویژه سدیم و پتاسیم را در بدن مختل کند. اگر عضلات این مواد مغذی را بهاندازه کافی نداشته باشند، نمیتوانند بهدرستی عمل کنند و دچار گرفتگی میشوند. ادرار سیاه، سرگیجه، تشنگی شدید و سردرد از علائم دیگر کمآبی محسوب میشوند
- گاز: اگر گاز موجود در سیستم گوارشی بیش از اندازه باشد، میتواند باعث اسپاسم عضلات شود؛ زیرا، عضلات روده فشار زیادی را برای دفع این گاز متحمل میشوند. گاز بیش از اندازه در سیستم گوارشی میتواند باعث نفخ و آروغ نیز شود
- گاستریت و گاستروانتریت: گاستریت به التهاب معده و گاستروانتریت به التهاب معده و روده گفته میشود. این بیماریها معمولا ناشی از عفونتها هستند و ممکن است علائمی مانند گرفتگی عضلات، نفخ، حالت تهوع، درد و استفراغ را ایجاد کنند. همچنین اسهال یکی دیگر از علائم گاستروانتریت محسوب میشود
- ایلئوس و گاستروپارزی: غذاهای هضمشده با کمک انقباضات موجمانند عضلات، در سیستم گوارشی بدن حرکت میکنند. اگر این انقباضات در هر بخشی از روده کندتر یا متوقف شوند، گفته میشود که فرد دچار ایلئوس شده است. اگر حرکت غذاهای هضمشده بهصورت مداوم کندتر شود، با نام گاستروپارزی شناخته میشود. هر دو این بیماریها بهویژه پس از خوردن غذا، میتوانند باعث ایجاد علائمی مانند گرفتگی شکم، درد، حالت تهوع، استفراغ، نفخ و کاهش اشتها شوند
- کولیت عفونی: کولیت به التهاب روده بزرگ گفته میشود و دارای انواع مختلفی است. اگر التهاب ناشی از عفونت باشد، با نام کولیت عفونی شناخته میشود. این کولیت میتواند علائمی مانند اسپاسم روده، کمآبی، اسهال، کاهش دفعات دفع مدفوع، درد مقعد و شکم و تب را ایجاد کند. اگر غذاها یا مایعاتی حاوی عوامل بیماریزا مانند ای کولی، سالمونلا و ژیاردیا بخورید، ممکن است دچار کولیت عفونی شوید
- بیماریهای التهابی روده: بیماریهای التهابی روده به گروهی از بیماریهای مزمنی که باعث التهاب دستگاه گوارشی میشوند، گفته میشود. بیماری کرون و کولیت اولسراتیو از شایعترین انواع این بیماریها هستند و علائمی مانند اسپاسم شکم، درد، اسهال، خونریزی، خستگی و کاهش وزن دارند
- سندرم روده تحریکپذیر: این سندرم نوعی اختلال گوارشی عملکردی محسوب میشود. در این سندرم، به دستگاه گوارشی آسیبی نرسیده است؛ ولی، علائمی مانند گرفتگی و درد شکم، اسهال و یبوست را ایجاد میکند
- کولیت ایسکمیک و ایسکمی مزانتریک: اگر جریان خون ضعیف باعث التهاب روده بزرگ یا آسیبدیدن آن شود، گفته میشود که فرد دچار کولیت ایسکمیک شده است. اگر این امر در روده کوچک رخ دهد، با نام ایسکمی مزانتریک شناخته میشود. هر دو این شرایط میتوانند منجر به گرفتگیهای شکم و خون در مدفوع شوند
- کشیدگی عضله: اگر از عضلات شکم خود بیش از اندازه استفاده کنید، بهویژه پس از انجام حرکات کرانچ و دراز و نشست، ممکن است دچار گرفتگی و درد شکم شوید. این مشکل میتواند ناشی از پارگی بافت عضله، استراحت ناکافی پیش از بازگشت به تمرینات ورزشی، گرمنکردن پیش از شروع تمرینات ورزشی و استفاده نادرست از تجهیزات ورزشی نیز باشد. افرادی که دچار کشیدگی عضلات هستند، ممکن است علائمی مانند حساسیت به لمس را نیز تجربه کنند.
بیشتر بخوانید: علت گرفتگی عضلات کمر و درمان آن
سایر علل گرفتگی عضلات شکم
اسپاسمهای عضلانی شکم ممکن است به دلایل مختلفی ایجاد شوند که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مصرف نوشیدنیهای الکلی
- التهاب کیسه صفرا یا وجود سنگ در آن
- سنگهای کلیوی
- دردهای قاعدگی
علت گرفتگی عضلات شکم در زنان
گرفتگی عضلات شکم در زنان معمولاً ناشی از قاعدگی و انقباض رحم است و میتواند با درد یا فشار در ناحیه شکم همراه باشد. در برخی موارد، بارداری یا کیست تخمدان نیز میتوانند باعث گرفتگی شکم شوند. برای کاهش درد و گرفتگی، توصیه میشود کشش ملایم، مصرف مایعات کافی و تغذیه مناسب را در برنامه روزانه قرار دهید.
علائم گرفتگی عضلات شکم
گرفتگی عضلات شکم میتواند ناگهانی، شدید و مزمن باشد. علائم اصلی آن عبارتاند از:
- درد شدید و ناگهانی در بخش میانی و بالایی شکم که ممکن است برطرف شود و دوباره بازگردد
- دردی که به کمر و شانه شما گسترش مییابد
- دردی با خوردن غذاهای چرب و تند افزایش مییابد
- احساس میکنید که چیزی در شکمتان پر میزند
- احساس سوزش در معده و گلو
- نفخ
دیگر علائم گرفتگی ماهیچههای شکم عبارتاند از:
- تب
- لرز
- حالت تهوع
- استفراغ
- اسهال
- هنگامی که غذا میخورید، احساس میکنید که غذا در گلویتان گیر کرده است
- خون در مدفوع
- مدفوع سیاه
- زردی چشمها و پوست
روش های درمان گرفتگی و اسپاسم عضلات شکم
درمان گرفتگی عضلات شکم به دلیل زمینهای آن بستگی دارد؛ بنابراین، ابتدا باید برای تشخیص دلیل زمینهای آن به پزشک معتبری مانند دکتر بهامین عطار مراجعه کنید. پزشک با توجه به علت آن ممکن است داروهای زیر را تجویز کند:
- آمینوسالیسیلاتها و کورتیکواستروئیدها: برای درمان برخی از انواع بیماریهای التهابی روده
- آنتیاسیدها یا مهارکنندههای پمپ پروتون: برای درمان گرفتگی عضله ناشی از گاستریت
- آنتیبیوتیکها: برای درمان گاستریت و گاستروانتریت ناشی از عفونتهای باکتریایی
- داروهای ضدگرفتگی: برای کاهش اسپاسمها در افراد مبتلا به سندرم روده تحریکپذیر
روشهای درمان خانگی نیز میتوانند به درمان اسپاسم شکم کمک کنند؛ ولی، پیش از امتحانکردن آنها، حتما با پزشکی معتبر مشورت کنید؛ زیرا، ممکن است برای همه افراد مناسب یا ایمن نباشند. برخی از روشهای خانگی مؤثر برای گرفتگی ماهیچههای شکم عبارتاند از:
- استراحت: اگر به علت کشیدگی عضله دچار گرفتگی شدهاید، ممکن است بتوانید آن را با استراحت و خودداری از انجام تمرینات ورزشی درمان کنید
- گرمادرمانی: پد گرمایی یا بطری حاوی آب گرم را روی شکم خود بگذارید تا به شلشدن عضلات و کاهش اسپاسمها کمک کند
- ماساژدرمانی: عضلات شکم را بهآرامی ماساژ دهید تا جریان خون بهبود یابد و بهتبع آن، اسپاسمها کمتر شوند
- هیدراتاسیون: آب فراوانی را بنوشید تا از کمآبی جلوگیری کنید؛ زیرا، کمآبی میتواند باعث گرفتگی عضلات شود یا آن را بدتر کند. نوشیدنیهای ورزشی نیز ممکن است به درمان گرفتگی عضله کمک کنند؛ ولی، نباید در مصرف آنها زیادهروی کنید؛ زیرا، اغلب دارای قند بسیاری هستند
- حمامکردن با آب گرم و نمک اپسوم: این روش یکی از محبوبترین روشهای خانگی برای درمان اسپاسمها محسوب میشود. آب گرم به شلشدن عضلات و نمک اپسوم که دارای منیزیم بالاست، به درمان گرفتگی کمک میکند.
بیشتر بخوانید: درمان گرفتگی عضلات در کودکان
قرص برای گرفتگی عضلات شکم
برای درمان گرفتگی عضلات شکم، چند گزینه دارویی وجود دارد که باید حتماً تحت نظر پزشک یا داروساز مصرف شوند:
-
قرص Buscopan که عضلات صاف ناحیه شکم را شل کرده و اسپاسم را کاهش میدهد.
-
قرص Abdocramp که ترکیبی از «دیسکُلُمین» و «مِفنآمیکاسید» بوده و برای درد و گرفتگی شکمی تجویز میشود.
-
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) برای کاهش التهاب در شرایطی که گرفتگی شکمی ناشی از التهاب است.
توجه داشته باشید این داروها برای همه مناسب نیستند؛ زنان باردار، افراد با مشکلات قلبی، کلیوی یا با سابقه حساسیت دارویی باید با پزشک مشورت کنند. همچنین اگر گرفتگی مکرر یا همراه با سایر علائم جدی (مانند تهوع شدید، تب، خونریزی) است، مصرف خودسرانه دارو کافی نیست و باید به پزشک مراجعه شود.
راه های پیشگیری از گرفتگی و اسپاسم عضلات شکم
روشهای پیشگیری از اسپاسم و گرفتگی عضلات شکم عبارتاند از:
- هیدراته بمانید: کمآبی میتواند منجر به اسپاسمهای شکم شود؛ بنابراین، نوشیدن مایعات کافی را فراموش نکنید. اگر هوا گرم است یا ورزشهای سنگینی را انجام میدهید، باید مایعات بیشتری بنوشید
- از خوردن غذاهای مشکلساز خودداری کنید: برخی از غذاها میتوانند علت گرفتگی عضلات و علائم دیگر باشند. از مصرف الکل و خوردن غذاهای تند و پرچرب خودداری کنید تا اسپاسمها بهبود یابند
- رژیم غذایی خود را تغییر دهید: اگر دچار گاستریت، بیماریهای التهابی روده و سندرم روده تحریکپذیر هستند، با تغییر رژیم غذایی میتوانید به بهبود علائم آنها کمک کنید. برای مثال، مصرف فیبر را محدود کنید تا گاز کاهش یابد. به پزشک یا متخصص تغذیه مراجعه کنید تا بفهمید کدام غذاها باعث افزایش یا کاهش گرفتگی عضلات میشوند
- شرایط زمینهای را مدیریت کنید: اگر دچار بیماریهای التهابی روده یا سندرم روده تحریکپذیر هستید، آنها را با داروها و تغییر در سبک زندگی مدیریت کنید تا اسپاسمهای مرتبط با آنها ناپدید شوند یا کاهش یابند
جمعبندی
اسپاسم یا گرفتگی عضلات شکم میتواند ناشی از دلایل بسیاری مانند گاز و کولیت باشد. در برخی اوقات، افراد ممکن است برای درمان آن به دارو نیاز داشته باشند. تغییر در سبک زندگی و روشهای خانگی نیز میتوانند به درمان گرفتگی عضلات کمک کنند.
اگر گرفتگیهای عضلات شکم بهصورت ناگهانی رخ میدهند، حتی پس از مصرف داروهای بدون نسخه غیرقابلتحمل هستند یا علائم دیگری مانند خون در مدفوع، تب، لرز و زردی پوست و چشمها را تجربه میکنید، هر چه زودتر به دکتر گرفتگی عضلات معتبری مانند دکتر بهامین عطار مراجعه کنید.
سوالات متداول
گرفتگی عضلات شکم نشانه چیست؟
در برخی اوقات، گرفتگی عضلات ممکن است نشانه بیماریهای گوارشی خطرناکی مانند بیماریهای التهابی روده و عفونتها باشند؛ بنابراین، هر چه زودتر برای تشخیص دلیل زمینهای و درمان آن اقدام کنید.
چگونه میتوان گرفتگی عضلات شکم را بهبود داد؟
روش درمان گرفتگی عضلات به دلیل زمینهای آن بستگی دارد. استراحت، هیدراتاسیون، تغییر رژیم غذایی و مصرف داروهایی مانند داروهای ضدگرفتگی میتوانند به بهبود گرفتگی عضلات کمک کنند.
آیا کم آبی بدن میتواند باعث گرفتگی عضلات شکم شود؟
بله. کمآبی میتواند یکی از دلایل گرفتگی ماهیچههای شکم باشد. آبوهوای گرم و ورزشهای سنگین میتوانند باعث تعریق بیش از اندازه شوند. با نوشیدن مایعات کافی، میتوانید از کمآبی پیشگیری کنید.
