در عملکرد طبیعی زانو هنگام خم و صافکردن آن کاسه زانو در شیار تروکلر که شکلی شبیه به حرف V انگلیسی دارد بالا و پایین میشود، اما با بروز بی ثباتی کشکک زانو کاسه زانو آنطور که باید در محل درست خود قرار نمیگیرد و بهدرستی حرکت نمیکند. ازآنجاییکه بیثباتی کشکک میتواند علائمی مثل درد، تورم، سفتی مفصل زانو، ایجاد صدا و عدم حرکت راحت را به همراه داشته باشد، بهتر است با دلایل بروز آن آشنا باشید و سریعتر راه درمانی مناسب را پیش بگیرید. در ادامه این مقاله از سایت دکتر بهامین عطار به بررسی دلایل و عوامل بیثباتی کشک، راه تشخیص و درمان این عارضه خواهیم پرداخت، برای آگاهی بیشتر همراه ما بمانید.
بی ثباتی کشکک زانو چیست؟
بی ثباتی کشکک زانو با عنوان کاسه زانو ناپایدار نیز شناخته میشود و عبارت است از خارجشدن کشکک (کاسه زانو) از شیار انتهایی استخوان زانو (فمور) که در حالت عادی این استخوان کاسه زانو را در جای خود نگه میدارد. ازآنجاییکه در طول روز زانوها به طور مداوم مورداستفاده قرار میگیرند، عملکرد زیادی دارند، در معرض آسیب و ضربه هستند و وزن زیادی تحمل میکنند، مستعد بروز مشکلات و عارضههای مختلفی مثل بیثباتی کشکک هستند. بیثباتی کشکک میتواند در نهایت باعث بروز دررفتگی زانو و سایر مشکلات شود؛ به همین خاطر بهتر است که در مراحل ابتدایی که مشکلات زانو ایجاد شده است، درمان مناسب را باتوجهبه تجویز و توصیه پزشک پیش بگیرید.
بیشتر بخوانید: علائم و نشانه های زانو درد
دلایل و عوامل بی ثباتی کشکک زانو
کاسه زانو قسمتی از ساختار اسکلتی بدن است که بافتهای همبند (یعنی تاندونها، ماهیچهها، رباطها) روبروی استخوان ران که فمور نام دارد، از روی کاسه زانو رد میشوند و تا استخوان ساق پا امتداد دارند. این بافتها یا به عبارتی ماهیچهها، کشکک زانو را از طریق تروکلر به قسمت بالا و پایین حرکت میدهند، حرکت خارج از شیار تروکلر کاسه زانو، منجر به بروز بی ثباتی کشکک زانو میشود. بروز این مشکل دلایل مختلفی دارد که در ادامه به معرفی چند مورد از علائم بی ثباتی کشکک زانو خواهیم پرداخت.
- حوادث و تروما (تصادف، پارگی تاندون)
- پوکیاستخوان و کمبود کلسیم
- آسیبهای ناشی از ورزشهای مختلف
- رباطهای شل
- مفاصل انعطافپذیر
- اختلال بافت همبند
- شیار تروکلر کمعمق یا ناهموار
- برخی بیماریهای مادرزادی و تغییر در آناتومی زانو
علاوه بر موارد ذکر شده که از مهمترین علت بی ثباتی کشکک زانو هستند، بروز یک سری موارد دیگر نیز میتواند منجر به آسیب کاسه یا کشکک زانو شود که از جمله آنها میتوان دررفتگی کاسه زانو، شکستگی کاسه زانو، پارگی تاندون کشکک و… را نام برد. از جمله علائمی که هنگام بروز عارضه بیثباتی کاسه زانو ایجاد میشوند درد، تورم، التهاب، بهسختی صافکردن زانو، صدا دادن (تق تق کردن) و… هستند که در صورت عدم درمان بهموقع این مشکلات روزبهروز تشدید خواهند شد، بهطوری که انجام کارهایی مثل راهرفتن، نشستن و برخاستن بسیار سخت و مشکل خواهد بود.
بیشتر بخوانید: روش های درمان آب آوردن زانو و علت آن
درمان های بی ثباتی کشکک زانو
برای درمان بی ثباتی کشکک زانو راههای مختلفی اعم از درمان خانگی، دارویی، جراحی، فیزیوتراپی و طب سنتی وجود دارد که متناسب با توصیه پزشک، شدت و میزان مشکل از آنها بهره گرفته میشود. در ادامه درباره هر کدام از راههای درمانی به بحثوبررسی خواهیم پرداخت.
درمان خانگی برای کاهش علائم بی ثباتی کشکک زانو
درمانهای خانگی و خود مراقبتیهایی که برای کاهش عوارض ناپایداری کشکک زانو وجود دارند قبل و بعد از مراجعه به پزشک قابلانجام هستند. از جمله اینکه میتوانید از زانوبند مناسب این مشکل استفاده کنید؛ چراکه در کاهش درد و تورم بسیار تأثیرگذار است. مورد دیگر استراحت دادن به پای آسیبدیده است، اما نه بهگونهای که اصلاً پای خود را تکان ندهید؛ چون تکان ندادن طولانیمدت پا و زانو منجر به سفتی مفصل زانو میشود. از دیگر موارد قراردادن یک بالش یا یک شی دیگر زیر پا و زانوی آسیبدیده است. علاوه بر این موارد کمپرس آب سرد، عدم واردکردن فشار زیاد بهزانو، استفاده کمتر از پله و… هم میتوانند در کاهش علائم بی ثباتی کشکک زانو بسیار مؤثر واقع شوند. در حالت کلی در روش درمان خانگی بیشتر به استراحت و خودمراقبتی توصیه میشود.
حتما بخوانید: تعویض کشکک زانو
مصرف دارو و فیزیوتراپی
مصرف برخی داروهای مسکن (استامینوفن، ژلوفن و…) و داروهای غیر استروئیدی مثل ناپروکسن، ایبوپروفن و… میتوانند در کاهش علائم این عارضه پاسخدهی بسیار خوبی داشته باشند. علاوهبرآن برخی پمادهای موضوعی نیز برای کاهش درد و تورم کارساز هستند. علاوه بر این موارد ممکن است فیزیوتراپی نیز تجویز شود، چون به تقویت عضلات نگهدارنده کاسه زانو کمک میکند و بهبود دامنه حرکتی نیز حاصل میشود.
روش جراحی
جراحی کشکک زانو باتوجهبه نوع آسیب و صدماتی که وارد شده است، میتواند متفاوت باشد، اما در حالت کلی به روش آرتروسکوپی انجام میشود. عملهای جراحی که برای زانو انجام میشوند عبارتاند از عمل جراحی شکستگی کاسه زانو، جراحی به جهت ترمیم تاندون پاره شده، جراحی برای ترمیم رباط، جراحی به منظور تثبیت کشکک زانو و… که مدتزمان بهبود هر کدام از این جراحیها میتواند از ۶ ماه تا ۱۲ ماه متغیر باشد. بعد از جراحی باید به اندازه کافی استراحت کنید و مراقبتهای لازم را انجام دهید تا عوارض مشکل برطرف شود و بتوانید از عمل نتیجه خوبی بگیرید.
روش درمان طب سنتی
طب سنتی از دیرباز برای درمان انواع بیماریها و مشکلات مختلف مورد استفاده قرار میگیرد و این موضوع برای درمان یا کاهش عوارض بی ثباتی کشکک زانو نیز صدق میکند. از جمله راهکارهای پیشنهاد شده طب سنتی برای بیثباتی کاسه زانو میتوان استفاده از فلفل هندی بهصورت مرهم، زنجفیل بهصورت دمنوش یا مرهم، ماساژ با روغنهای گیاهی مثل زیتون، اکالیپتوس و… را نام برد. در کل باید توجه داشته باشید که راهکار درمانی اصلی مشکل بی ثباتی کشکک زانو باید توسط پزشک و بعد از معاینه کامل مشخص شود و هیچکدام از روشهای خانگی یا سنتی نمیتوانند درمانکننده صددرصد این مشکل باشند.
تشخیص کشکک بی ثبات زانو
در قدم اول باید یک پزشک متخصص را برای تشخیص و درمان مشکل خود انتخاب کنید. بعد از آن پزشک با معاینه فیزیکی و ارزیابی علائم موجود مشکل شما و شدت آن را پیش بینی خواهد کرد. در برخی موارد عکسبرداری با اشعه ایکس تجویز میشود که روش مناسبی برای تشخیص این عارضه است. همچنین اگر پزشک مشکوک به مواردی مثل پارگی رباط صلیبی قدامی و… باشد، MRI یا سیتیاسکن را برای تشخیص بهتر و دقیقتر پیشنهاد خواهد کرد. در برخی موارد شکل و فرم زانو در اثر بروز این مشکل تغییر میکند و خود این موضوع یکی از راههای تشخیص عارضه کشکک بیثبات محسوب میشود.
جمعبندی
برای گذران زندگی روزمره، انجام انواع ورزشها، حرکت، پیادهروی و… لازم است که زانوی شما سالم باشد. درواقع بروز هر مشکلی برای زانو اعم از بی ثباتی کشکک زانو میتواند زندگی روزمره را با اختلال مواجه سازد و عملکرد شما را تحتتأثیر قرار دهد. پس بهتر است در قدم اول مراقبتهای لازم را انجام دهید تا به این عارضه دچار نشوید و در صورت بروز این مشکل حتماً از پزشک متخصص مشورت بگیرید و راهکارهای درمانی را پیش ببرید. توجه داشته باشید که در مراحل ابتدایی بروز این عارضه نسبت به درمان آن جدی و مصمم باشید؛ چون در اثر سهلانگاری و عقب انداختن درمان خطر در رفتگی زانو، پاره شدن رباطها و ابتلا به آرتریت افزایش پیدا میکند. همچنین بعد از طی مراحل درمان و بهبود باید مدتی از انجام ورزشها و حرکات سنگین پرهیز کنید و عملکرد بسیار محتاطانهای داشته باشید.
سوالات متداول
چه کسانی دچار کشکک بی ثبات زانو می شوند؟
با اینکه احتمال بروز مشکل کشکک بی ثبات برای همه افراد وجود دارد، اما برخی گروهها بیشتر مستعد دچارشدن به این مشکل هستند که از جمله میتوان به ورزشکاران بهخصوص آنهایی که حرکات پرفشار یا چرخشی پرسرعت انجام میدهند. زنان چراکه بهواسطه رباط شلتر فشار زیادی بهزانو وارد میکنند. مردانی که بلند و درشتهیکل هستند؛ چون مفاصلشان فشار بیشتری تحمل میکند. نوجوانان و جوانان و همچنین افرادی که بهصورت مادرزادی یا بهواسطه زمینه ژنتیکی به این مشکل دچار میشوند. بعضی از بیماریهای مادرزادی هم تا حدودی مرتبط با بروز این بیماری هستند از جمله میتوان سندروم لارسن، سندروم داون، سندروم ناخن کشکک، آرتروگریپوز و... را نام برد.
آیا دارویی برای درمان درد آن وجود دارد؟
معمولاً پس از مراجعه به پزشک یا قبل از آن داروهای ضددرد و مسکن مثل استامینوفن میتوانند تا حدودی به کمترشدن میزان درد زانو ناشی از بی ثباتی کشکک کمک کنند. برخی داروهای غیر استروئیدی نیز برای کمترشدن درد زانو تجویز میشوند که ناپروکسن و ایبوپروفن جزو آن دسته از داروها هستند. برخی پمادهای موضعی نیز برای کمترشدن میزان درد و تورم ناشی از این عارضه در اختیار بیمار قرار میگیرند. علاوه بر درمان دارویی برخی حرکات فیزیوتراپی که توسط فیزیوتراپیست انجام میشوند و بستن زانو با بریس یا زانوبند نیز میتواند درد را کاهش دهند و زمینه درمان بیماری را فراهم آورند.
