تعویض زانو یا ایمپلنت زانو یک روش درمانی نوین برای بهبود و درمان زانوی آسیبدیده در اثر بیماری آرتروز است. در فرایند درمان این بیماری، پزشک متناسب با شرایط بیمار بهترین نوع ایمپلنت را برای زانو انتخاب میکند و پس از جراحی مفصل زانو و لایهبرداری قسمتهای مختلف اقدام به جایگزینی زانو میکند. باتوجهبه اینکه آرتروز زانو یک بیماری شایع در بین افراد مسن و میانسال شناخته میشود و ممکن است زمینه بروز زانودرد، التهاب، اختلال درروند زندگی آنها را فراهم کند.
بیشتر بخوانید: پروتز زانو
در این مقاله سایت دکتر بهامین عطار تصمیم داریم، اطلاعاتی را در حوزه انواع ایمپلنتهای زانو، اجزای ایمپلنت ناحیه زانو و… در اختیار شما قرار دهیم، پس برای آشنایی با این موضوع و شناخت انواع ایمپلنت های زانو در ادامه این مقاله با ما همراه باشید.
ایمپلنت زانو چیست؟
ایمپلنت زانو، که به آن پروتز زانو نیز گفته میشود، یک وسیله مصنوعی است که جایگزین مفصل طبیعی زانو میشود تا به کاهش درد و بهبود دامنه حرکتی بیمار کمک کند.
این نوع پروتز معمولاً در نتیجه افزایش سن، آسیبهای جسمی یا فرسایش مفصلها به کار میرود و به عنوان راهحلی برای مشکلات مزمن زانو استفاده میشود.
پزشک متخصص با توجه به شناخت کامل از انواع پروتزها و پس از ارزیابی شرایط بیمار، از جمله وضعیت جسمانی، سبک زندگی و مشکلات زانو، نوع مناسب ایمپلنت را انتخاب میکند. این انتخاب شامل مواد تشکیلدهنده پروتز و نوع عمل جراحی خواهد بود.
عمل جراحی ایمپلنت زانو به دو صورت کلی انجام میشود: در برخی موارد، پروتز کل مفصل زانو را جایگزین میکند، و در موارد دیگر، تنها بخشی از مفصل تحت جایگزینی قرار میگیرد. هر یک از این روشها مزایا و معایب خاص خود را دارند.
انتخاب نوع پروتز بر اساس وضعیت رباطها، عضلات و استخوانهای بیمار، و همچنین عواملی مانند سن، وزن و سطح فعالیت بدنی او صورت میگیرد. افرادی که به فلزات خاص حساسیت دارند، معمولاً از ایمپلنتهای با روکش استفاده میکنند. بنابراین، مهم است که برای انتخاب مناسبترین پروتز زانو و بررسی مزایا و معایب آنها، با پزشک متخصص مشورت کنید.
انواع مختلف ایمپلنت زانو
اگرچه معمولاً ایمپلنتهای زانو را بر اساس متریال و کیفیت مواد سازنده به انواع مختلفی تقسیم میکنند، اما بهطورکلی بهتر است این دسته از ایمپلنتها بر اساس نوع کارایی خود نیز دستهبندی شوند. ازاینروی در ادامه این بخش مهمترین و رایجترین انواع ایمپلنتهای زانو را در جدول زیر مورد بررسی قرار دادهایم.
| ردیف | نام ایمپلنت | کارایی | جنس |
| ۱ | ایمپلنت زانو کامل | قابلاستفاده برای افراد نقص عضو | فلز و پلاستیک |
| ۲ | ایمپلنت زانو جزئی | جایگزینی بخش کوچکی نظیر فمورال | تیتانیوم |
| ۳ | ایمپلنت قابل تنظیم | تنظیم زاویه حرکت زانو | تیتانیوم و کبالت |
| ۴ | ایمپلنت زانو ثابت | افزایش استحکام زانو | پلاستیک |
| ۵ | ایمپلنت زانو متحرک | تسریع در فرایند حرکت و لغزش | پلاستیک |
اجزای ایمپلنت زانو
مطالعات نشان میدهد آنچه در عمل تعویض کامل زانو مشاهده میشود، این است که بهطورکلی ایمپلنت زانو را از چهار بخش مختلف میتوان موردمطالعه قرار داد که در این بخش آنها را به طور مختصر مورد بررسی قرار میدهیم.
بخش فمورال
فمورال جایگزین استخوان ران است، باتوجهبه اینکه این استخوان وزن و فشار بسیار بالایی را تحمل میکند، ازاینروی جنس آن باید از فلزهای نسبتاً مقاوم باشد که در اغلب مواقع برای ساخت ایمپلنت این استخوان از فلزهایی نظیر تیتانیوم، کروم کبالت استفاده میشود.
بخش تیبیال
این بخش همان جایگزین استخوان ساق پا است. بهطورکلی برای اینکه این قسمت عملکرد و ساختار طبیعی داشته باشد، معمولاً از موادی نظیر تیتانیوم، کروم کبالت و پلاستیک پلیاتیلن برای تهیه این بخش استفاده میشود.
بخش پاتلا
پاتلا درواقع جایگزین استخوان زانو شناخته میشود، ازاینروی بهمنظور بهبود و تسریع در عملکرد پا جنس این قسمت نیز از پلاستیک و فلزاتی مقاوم و خاص است.
بخش پین و مهره
پین و مهره نیز باهدف استحکام و کارایی بیشتر ایمپلنت و همچنین ثابتماندن آن در قسمتهای مختلف استفاده میشوند که معمولاً جنس آنها نیز از تیتانیوم یا استیل است. در برخی موارد نیز در صورت حساسیت بیمار به فلز نیز ممکن است جراح از پین و مهرهای خاص بهمنظور عدم بروز حساسیت در بیمار استفاده کند.
انواع ایمپلنت زانو از نظر جنس و مواد تشکیل دهنده
معمولاً ایمپلنتهای زانو بر اساس جنس و ساختار خود به انواع مختلفی دستهبندی میشوند که هر یک از آنها بر اساس جنس مواد تشکیل دهنده خود میتوانند در نقاط مختلفی از پا قرار بگیرند، برای آشنایی با انواع ایمپلنتهای زانو پیشنهاد میکنیم این بخش را بادقت مطالعه کنید.
ایمپلنت فلز روی پلاستیک
ایمپلنت فلز روی پلاستیک یکی از رایجترین نوع ایمپلنت برای ناحیه فمورال است. معمولاً در طی جراحی ایمپلنت زانو، پزشک از این نوع ایمپلنت در ناحیه متصل به تیبیا استفاده میکند. جنس این نوع ایمپلنت نیز از پلاستیک، کروم کبالت و تیتانیوم است و اگر بیمار به فلز حساسیت داشته باشد، ایمپلنت با زیرکونیوم پوشانده میشود. بهطورکلی این نوع ایمپلنت دارای طول عمر بسیار بالا اما ایمنی نسبتاً کمی است.
ایمپلنت های پلاستیکی
از بین تمام ایمپلنتهای معرفیشده ایمپلنتهای پلاستیکی نقش مؤثر و مفیدی را درمان و کنترل آرتروز ایفا میکنند، باتوجهبه اینکه جنس ایمپلنتهای پلاستیکی از پلیاتیلن است، پس میتوان امیدوار بود که این دسته از ایمپلنتها دارای ماندگاری بسیار بالایی هستند. از این دسته از ایمپلنتها معمولاً برای اصلاح و جراحی ناحیه زانو استفاده میشود. دوام بالا، سازگاری با محیطزیست، بهبود عملکرد پا، تسکین التهاب و درد ازجمله مهمترین مزایای این دسته از ایمپلنتهای زانو برشمرده میشود.
ایمپلنت سرامیکی
از ایمپلنتهای سرامیکی میتوان برای تشکیل کل مفصل مصنوعی پا و یا بهعنوان قسمتی جزئی از استخوان ران استفاده کرد. بااینوجود یکی از مزیتهای اصلی ایمپلنتهای سرامیکی این است که آنها در برابر خراش مقاوم هستند. پس میتوان گفت این دسته از ایمپلنتها احتمال فرسودگی کمتر و طول عمر بیشتری دارند. ازآنجاییکه این دسته از ایمپلنتها از سرامیک ساختهشدهاند، پس کمترین میزان واکنش را با بدن دارند و این موضوع میتواند ایمنی آنها را تضمین کند؛ اما با تمام تفاسیر فوق این دسته از ایمپلنتها احتمال شکستگی بسیار بالایی دارند، ازاینروی باید بیشتر از آنها مراقبت کرد.
ایمپلنت سرامیک روی پلاستیک
در این نوع ایمپلنت بهجای فلز از یک جزء سرامیکی فمورال (یک جزء فلزی با پوشش سرامیکی) استفاده میشود که روی یک اسپیسر پلاستیکی قرار دارد. این دسته از ایمپلنتها معمولاً مناسب افرادی است که به فلز حساسیت دارند و استفاده از سرامیک بهجای فلز میتواند ایمنی خوبی را برای آنها فراهم کند. مراقبت ویژه و طول عمر متوسط نیز از دیگر ویژگیهای ایمپلنتهای سرامیک روی پلاستیک محسوب میشود.
ایمپلنت های فلزی
از ایمپلنتهای فلزی برای ناحیه استخوان ساق و ران پا استفاده میشود. اگرچه این دسته از ایمپلنتها دارای استحکام بالایی هستند، اما بهطورکلی نشت فلز ایمپلنت به جریان خون یکی از چالشهایی است که سبب میشود پزشکان از این نوع ایمپلنت در موارد محدود و خاص استفاده کنند. التهاب، درد و آسیب به بافت ازجمله مضرات استفاده از این نوع ایمپلنت شناخته میشود. همچنین در انتها باید متذکر شد که بهتر است آقایان در موارد خاص از این دسته از ایمپلنتها استفاده کنند، چراکه استفاده از ایمپلنتهای فلزی در بانوانی که در سنین باروری قرار دارند، مناسب نیست و میتواند به جنین آنها در آینده آسیب وارد کند.
جراحی ایمپلنت زانو
جراحی ایمپلنت زانو یک فرآیند چندمرحلهای است که از ارزیابی اولیه بیمار تا دوره نقاهت و توانبخشی ادامه مییابد. برای تعیین اینکه آیا جراحی ایمپلنت مناسب بیمار است یا خیر، پزشک ابتدا یک ارزیابی کامل انجام میدهد.
مرحله ارزیابی اولیه: پزشک ابتدا علائم بیمار را بررسی کرده و با استفاده از آزمایشهای تصویری مانند رادیوگرافی و MRI، به همراه مطالعه تاریخچه پزشکی، تصمیم میگیرد که جراحی ایمپلنت برای بیمار مناسب است یا نه.
آمادهسازی برای جراحی: قبل از انجام عمل، ممکن است توصیههایی برای تغییراتی در سبک زندگی بیمار ارائه شود. به عنوان مثال، پزشک ممکن است پیشنهاد دهد که بیمار با انجام تمرینات مقاومتی به کاهش وزن خود بپردازد.
انجام جراحی: جراحی ایمپلنت زانو تحت بیهوشی عمومی انجام میشود و در آن، مفصل آسیبدیده برداشته و ایمپلنت مصنوعی جایگزین آن میشود. زمان انجام عمل معمولاً چند ساعت است، ولی بسته به شرایط بیمار ممکن است متغیر باشد.
دوره نقاهت و توانبخشی: پس از عمل جراحی، بیمار نیاز به فیزیوتراپی برای بازگرداندن دامنه حرکتی و تقویت عضلات دارد. فرایند بهبودی این جراحی ممکن است چند ماه طول بکشد، اما اکثر بیماران پس از مدت کوتاهی میتوانند به فعالیتهای روزانه خود بدون درد و محدودیت بازگردند.
مزایا و معایب ایمپلنت زانو
- جراحی ایمپلنت زانو به بیماران با مشکلات حرکتی ناشی از آسیب به زانو کمک میکند و زندگی جدیدی به آنها میبخشد.
- پس از جراحی، اکثر بیماران کاهش قابل توجهی در درد زانو تجربه میکنند.
- ایمپلنت زانو به بیماران این امکان را میدهد که راحتتر حرکت کرده و فعالیتهای روزمره مانند راه رفتن، بالا رفتن از پلهها و ورزشهای سبک را انجام دهند.
- ایمپلنتهای زانو معمولاً بین ۱۵ تا ۲۰ سال دوام دارند، به شرطی که بیمار از توصیههای پزشکی پیروی کند.
- بهبودی کامل ممکن است چند ماه طول بکشد و نیاز به فیزیوتراپی مداوم دارد.
- اگرچه ایمپلنتها انعطافپذیری را بهبود میبخشند، اما حرکات شدید مانند دویدن یا ورزشهای پرفشار ممکن است توصیه نشوند.
- همانند هر جراحی دیگر، خطراتی از قبیل عفونت، لخته شدن خون یا شل شدن ایمپلنت وجود دارد، اما با مراقبتهای مناسب میتوان این خطرات را کاهش داد.
- در برخی موارد، به ویژه در افراد جوانتر که از ایمپلنت برای مدت طولانیتری استفاده میکنند، ممکن است نیاز به تعویض پروتز زانو باشد.
مراقبتهای بعد از جراحی ایمپلنت زانو
پس از جراحی ایمپلنت زانو، طی کردن دوران نقاهت بهطور کامل و با موفقیت، تأثیر زیادی در نتایج درمان دارد. در روزهای اول، استراحت کافی و استفاده از وسایل کمکی مانند واکر یا عصا برای حمایت از زانو ضروری است.
انجام تمرینات فیزیوتراپی با نظارت یک متخصص برای بازگرداندن دامنه حرکتی و تقویت عضلات اطراف زانو بسیار مفید خواهد بود. همچنین، استفاده از کمپرس یخ برای کاهش ورم و تسکین درد میتواند به بهبود سریعتر کمک کند.
تغذیه سالم و مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک نقش مهمی در تسریع فرآیند بهبودی ایفا میکند. بیمار باید از انجام فعالیتهای سنگین یا نشستن طولانیمدت پرهیز کند. همچنین، مراجعه منظم به پزشک برای پیگیری وضعیت ایمپلنت و اطمینان از روند بهبودی، امری ضروری و مهم است.
چه کسانی نیاز به جراحی ایمپلنت زانو دارند؟
ایمپلنت زانو عمدتاً برای افرادی که به دلیل آرتروز یا آسیبهای شدید زانو با درد مزمن و محدودیتهای حرکتی مواجه هستند، توصیه میشود. افرادی که به مدت طولانی از داروهای مسکن، فیزیوتراپی یا تزریقهای مفصلی استفاده کردهاند اما هیچ بهبودی چشمگیری نداشتهاند، معمولاً گزینههای مناسبی برای انجام جراحی ایمپلنت زانو هستند. همچنین کسانی که فعالیتهای روزمرهشان تحت تاثیر این درد قرار گرفته و کیفیت زندگی آنها کاهش یافته است، میتوانند از این جراحی بهرهمند شوند.
قیمت ایمپلنت زانو
با توجه به عوامل مختلفی نظیر اجزای ایمپلنت، ساختار، تورم، نوع بیمه و… انواع ایمپلنت زانو برای درمان استفاده میشود؛ اما بهطورکلی قیمت ایمپلنت زانو از ۷ میلیون آغاز میشود. در برخی موارد قیمت ایمپلنتهای زانو میتواند تا ۱۰ میلیون تومان تخمین زده شود. همچنین برخی عوامل دیگر نیز نظیر استفاده از بخش مراقبتهای ویژه، استفاده از ابزارهای خاص و… میتواند نقش بسزایی در قیمت ایمپلنت ناحیه زانو ایفا کند.
بیشتر بخوانید: درمان منیسک زانو
جمعبندی
در این مطلب توضیح دادیم که ایمپلنت زانو چیست. در واقع ایمپلنت ناحیه زانو نوعی شیوه درمانی باهدف کاهش درد و بهبود بیمار آرتروز شناخته میشود. این شیوه درمانی میتواند زمینه کاهش و تسکین درد را در بیمار مبتلا به آرتروز برای مدت طولانی فراهم کند.
در یک نگاه کلی آنچه در این مقاله بررسی شد، تعویض یا ایمپلنت زانو بود که در طی این عمل جراحی در کنار تعویض مفصل زانو نقاط ملتهب نیز بررسی میشوند که درنهایت این فرایند منجر به تسکین درد، درمان سفتی زانو و بهبود آرتروز میشود. بهطورکلی این جراحی بیشتر برای افرادی پیشنهاد میشود که دارای آرتروز پیشرفته هستند که خوشبختانه انجام این جراحی میتواند نقش مؤثری را در کنترل این بیماری ایفا کند.
باتوجهبه اینکه ایمپلنتهای دارای انواع گوناگونی هستند و طول عمر نسبتاً بالایی دارند، نکتهای که باید به آن توجه شود، جنس ایمپلنت است. بهطورکلی ایمپلنتهای فلزی باوجود استحکام عالی و طول عمر بالا گزینه مناسبی شناخته نمیشوند، چراکه احتمال نشت فلز به خون و بافتهای مجاور وجود دارد، ازاینروی بهتر است بیماران قبل از هر اقدامی تحتنظر پزشک زانو درد بهترین و مناسبترین گزینه را برای ایمپلنت انتخاب کنند.
همچنین ازآنجاییکه نوع بیمه و مواد سازنده ایمپلنت میتواند نقش مؤثری را در قیمت نهایی آنها ایفا کند، ازاینروی مراقبت از مفاصل و کنترل بیماری آرتروز ازجمله مواردی است که افراد میانسال باید به آن توجه کنند.
سوالات متداول
طول عمر ایمپلنت های پلاستیکی چقدر است؟
اگرچه مراقبتهای بیمار پس از جراحی میتواند در افزایش طول عمر ایمپلنت بسیار اثرگذار باشد؛ اما بر اساس تحقیقات بیش از ۹۸ درصد ایمپلنتهای زانو بین ۱۰ الی ۲۰ سال طول عمر دارند، به بیان بهتر ماندگاری ایمپلنتهای تعویض زانو نقش مهمی را در تعیین میزان موفقیت جراحی ایفا میکند.
کدام ایمپلنتها برای تعویض زانو بهتر هستند؟
بهطورکلی ترکیب فلز روی و پلاستیک رایجترین ماده مورداستفاده برای ایمپلنت زانو است. این در حالی است که ایمپلنت کبالت - کروم پرمصرفترین فلز شناخته میشود و با محیطزیست نیز سازگار است؛ با این حال نظر پزشک و درنظرگرفتن شرایط بیمار در اولویت است.
آیا بعد از جراحی ایمپلنت زانو باید فیزیوتراپی انجام دهم؟
بله، فیزیوتراپی جزء ضروری فرآیند بهبودی پس از جراحی ایمپلنت زانو است. این تمرینات به تقویت عضلات اطراف زانو، افزایش دامنه حرکتی و بهبود تعادل کمک میکنند.
چقدر زمان برای بهبودی کامل پس از جراحی ایمپلنت زانو لازم است؟
بهبودی کامل معمولاً بین 6 ماه تا یک سال طول میکشد، اما بسیاری از بیماران پس از چند هفته میتوانند به فعالیتهای روزانه خود بازگردند. این زمان بستگی به وضعیت فردی بیمار و پیروی از دستورات پزشک دارد.
آیا پس از ایمپلنت زانو میتوانم ورزش کنم؟
بله، پس از بهبودی و با مشورت پزشک، میتوانید ورزشهای کمفشار مانند پیادهروی، شنا و دوچرخهسواری انجام دهید. برخی از ورزشهای شدید مانند دویدن و ورزشهای پر برخورد باید پس از جراحی اجتناب شوند.
