جراحی ترمیمی رباط‌های زانو

زانو به دلیل تحمل وزن بدن و نقش داشتن در تقریباً تمام حرکات پایین‌تنه، یکی از آسیب‌پذیرترین مفاصل بدن محسوب می‌شود. مجموعه‌ای از رباط‌ها در زانو قرار دارند که استخوان ران و ساق را به هم متصل کرده و به ثبات مفصل کمک می‌کنند. پارگی رباط‌های زانو، به‌ویژه رباط صلیبی قدامی (ACL)، از آسیب‌های شایع و مهم اسکلتی‌عضلانی است و می‌تواند در جریان فعالیت‌های ورزشی، تصادفات یا حتی حرکات ساده روزمره رخ دهد. این آسیب می‌تواند حرکت زانو را محدود کرده و هنگام چرخش یا تغییر جهت، احساس ناپایداری ایجاد کند.

در بسیاری از پارگی‌های ACL، به‌جای ترمیم مستقیم رباط پاره‌شده، از روش بازسازی استفاده می‌شود. در این روش، رباط آسیب‌دیده با یک گرافت بافتی جایگزین می‌شود تا پس از تثبیت، عملکرد رباط طبیعی را تا حد امکان بازسازی کند.

در برخی بیماران، به‌ویژه در صورت ناپایداری زانو یا شکست درمان غیرجراحی، جراحی ترمیمی رباط‌های زانو یکی از روش‌هایی است که می‌تواند به بازگرداندن ثبات مفصل و کاهش خطر برخی آسیب‌های ثانویه کمک کند. در ادامه بررسی شده است که جراحی ترمیمی رباط‌های زانو چیست و چه زمانی به آن نیاز دارید؟

رباط‌های زانو چه نقشی دارند؟

رباط‌های زانو، استخوان ران (فمور) را به استخوان ساق پا (تیبیا) متصل می‌کنند. در واقع، مفصل زانو توسط چهار رباط اصلی پایدار می‌شود و این رباط‌ها به همراه منیسک‌ها و عضلات اطراف زانو، به ثبات مفصل در حرکاتی مانند دویدن، چرخیدن، پریدن و تغییر جهت کمک می‌کنند. این ۴ رباط عبارت‌اند از:

• رباط صلیبی قدامی (ACL): در مرکز زانو قرار داشته و مانع از حرکت بیش از حد استخوان درشت‌نی به سمت جلو نسبت به استخوان ران می‌شود. این رباط همچنین چرخش و حرکت روبه‌جلوی تیبیا را کنترل می‌کند و یکی از شایع‌ترین رباط‌های آسیب‌دیده در حرکات چرخشی ناگهانی است.
• رباط صلیبی خلفی (PCL): در پشت ACL قرار گرفته و از حرکت بیش از حد درشت‌نی به سمت عقب جلوگیری کرده و حرکت روبه‌عقب تیبیا را کنترل می‌کند. آسیب به این رباط معمولاً در تصادفات رانندگی یا ضربات مستقیم و ناگهانی به جلوی زانوی خم‌شده رخ می‌دهد
• رباط جانبی داخلی زانو (MCL): در قسمت داخلی زانو قرار دارد و در برابر نیروهای واردشده از خارج که زانو را به سمت داخل می‌رانند، مقاومت می‌کند.
• رباط جانبی خارجی زانو (LCL): در قسمت خارجی زانو قرار دارد و در برابر نیروهایی که زانو را به سمت خارج منحرف می‌کنند، مقاومت می‌کند.

چه افرادی به جراحی ترمیمی رباط زانو نیاز دارند؟

جراحی ترمیمی رباط‌های زانو به عوامل متعددی از جمله شدت پارگی، سطح فعالیت بدنی فرد، سن و وجود آسیب‌های همراه بستگی دارد. آسیب‌های درجه یک یا پارگی‌های جزئی رباط در بسیاری از موارد با درمان‌های غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، استفاده از زانوبند و تقویت عضلات اطراف زانو بهبود می‌یابند. اما در پارگی کامل ACL، به‌ویژه در افراد فعال و دارای ناپایداری زانو، ممکن است جراحی توصیه شود. در واقع، همه افراد مبتلا به آسیب رباط نیازی به جراحی ندارند. کاندیداهای اصلی جراحی ترمیمی رباط‌های زانو معمولاً عبارت‌اند از:

• ورزشکاران حرفه‌ای یا نیمه‌حرفه‌ای که قصد بازگشت به سطح عملکردی قبلی خود را دارند
• افرادی که با وجود فیزیوتراپی، همچنان پس از آسیب، احساس مکرر ناپایداری زانو و خالی‌کردن مفصل هنگام راه‌رفتن دارند
• افرادی که علاوه بر پارگی رباط، دچار آسیب‌های هم‌زمان مینیسک یا سایر رباط‌ها شده‌اند
• افراد فعال که زندگی روزمره آن‌ها با ناپایداری زانو مختل شده است

علائم پارگی رباط زانو

از علائم پارگی رباط زانو می‌توان به این موارد اشاره کرد:

شنیدن صدای «پاپ» در لحظه آسیب

یکی از شایع‌ترین نشانه‌های پارگی رباط، به‌ویژه رباط صلیبی قدامی، شنیدن یا احساس یک صدای مشخص شبیه به «پاپ» یا ترکیدن در لحظه بروز آسیب است. این صدا معمولاً هنگام چرخش ناگهانی زانو، فرود نامناسب پس از پرش یا تغییر جهت سریع در حین دویدن رخ می‌دهد و اغلب بلافاصله با درد و احساس عدم ثبات در مفصل همراه است.

درد شدید و ناگهانی

بلافاصله پس از پارگی رباط، بیشتر افراد درد شدیدی را در عمق زانو تجربه می‌کنند که ممکن است ادامه فعالیت را غیرممکن کند. شدت این درد بسته به میزان آسیب و درگیری سایر ساختارهای زانو مانند منیسک یا غضروف مفصلی متفاوت است.

تورم سریع زانو

تورم زانو معمولاً در عرض چند ساعت پس از آسیب، به دلیل خونریزی داخل مفصل (همارتروز) ایجاد می‌شود. این تورم می‌تواند حرکت زانو را محدود کند و نیاز به ارزیابی پزشکی داشته باشد.

احساس ناپایداری یا خالی‌کردن زانو

بسیاری از بیماران پس از پارگی رباط، به‌ویژه هنگام راه‌رفتن روی سطوح ناهموار، تغییر جهت ناگهانی یا بالا و پایین‌رفتن از پله، احساس می‌کنند زانویشان خالی می‌کند یا توان تحمل وزن بدن را ندارد.

محدودیت در دامنه حرکتی زانو

به دلیل درد و تورم، بیمار نمی‌تواند زانوی خود را به طور کامل خم یا صاف کند که ناشی از تورم، درد یا آسیب هم‌زمان به سایر ساختارهای داخل مفصل است. این گرفتگی مفصل باعث لنگیدن فرد در حین راه‌رفتن می‌شود.

روش‌های تشخیص آسیب رباط

تشخیص دقیق پارگی رباط زانو معمولاً با ترکیبی از معاینه بالینی و روش‌های تصویربرداری انجام می‌شود. در معاینه فیزیکی، پزشک با استفاده از تست‌های اختصاصی مانند تست لاکمن، تست کشوی قدامی و تست شیفت پیوت، میزان حرکت غیرطبیعی استخوان درشت‌نی نسبت به استخوان ران را ارزیابی کرده و ثبات کلی مفصل را می‌سنجد.

تصویربرداری با تشدید مغناطیسی (MRI) مشاهده دقیق بافت نرم، از جمله رباط‌ها، منیسک‌ها و غضروف مفصلی را امکان‌پذیر می‌کند. رادیوگرافی ساده نیز برای رد شکستگی‌های استخوانی همراه استفاده می‌شود، هرچند رباط‌ها را به طور مستقیم نشان نمی‌دهد.

آرتروسکوپی معمولاً برای تشخیص اولیه لازم نیست و بیشتر هم‌زمان با جراحی انجام می‌شود. در این روش، دوربین کوچکی از طریق برش‌های کوچک وارد مفصل شده و ساختارهای داخلی زانو بررسی می‌شوند. این روش معمولاً هم‌زمان با جراحی ترمیمی رباط‌های زانو نیز انجام می‌شود.

جراحی ترمیمی رباط زانو چگونه انجام می‌شود؟

جراحی ترمیمی رباط‌های زانو به‌ویژه بازسازی رباط صلیبی قدامی، امروزه عمدتاً به روش آرتروسکوپی و با حداقل تهاجم توسط جراح ارتوپد انجام می‌شود. بازسازی ACL معمولاً حدود یک تا دو ساعت طول می‌کشد و بسته به شرایط بیمار، تحت بیهوشی عمومی یا بی‌حسی نخاعی انجام می‌شود.

 در بسیاری از پارگی‌های ACL، جراح به‌جای بخیه‌زدن مستقیم رباط، از یک گرافت یا پیوند بافتی برای بازسازی آن استفاده می‌کند. این گرافت می‌تواند اتوگرافت باشد، یعنی از تاندون خود بیمار (معمولاً تاندون کشککی یا تاندون‌های همسترینگ) گرفته شود، یا آلوگرافت باشد که از بافت اهدایی تهیه می‌شود. به عنوان مثال در افراد جوان و فعال، اتوگرافت معمولاً گزینه ترجیحی محسوب می‌شود.

در طول عمل، جراح ابتدا سوراخ‌های کوچکی در استخوان ران و درشت‌نی در جایی که رباط پاره شده ایجاد می‌کند تا گرافت جدید در محل دقیق رباط طبیعی قرار گیرد. سپس گرافت را با استفاده از منگنه‌های جراحی، پیچ‌ها یا سایر وسایل ثابت‌کننده در جای خود محکم می‌کند تا با گذشت زمان در محل خود تثبیت شده و عملکرد رباط را بازسازی کند.

جراحی ترمیمی رباط‌های زانو اغلب به‌صورت سرپایی انجام می‌شود و در موارد نادر ممکن است در بیمارستان بستری شوید. پس از جراحی شما را به اتاق ریکاوری می‌برند تا تحت‌نظر باشید. هنگامی که فشارخون، نبض و تنفس شما ثابت شد و هوشیار بودید، به بخش منتقل شده یا مرخص می‌شوید.

مراقبت‌های قبل از جراحی

پیش از انجام جراحی ترمیمی رباط‌های زانو، پزشک معمولاً مجموعه‌ای از ارزیابی‌ها و توصیه‌ها مانند کاهش تورم و التهاب اولیه زانو از طریق استراحت، استفاده از یخ و داروهای مناسب برای کنترل درد و التهاب را برای آماده‌سازی شما پیشنهاد می‌دهد، زیرا انجام جراحی روی زانوی متورم و با دامنه حرکتی محدود می‌تواند ریسک سفتی پس از عمل را افزایش دهد.

جراح ارتوپد همچنین یک معاینه فیزیکی کامل برای اطمینان از سلامتی شما قبل از انجام عمل انجام می‌دهد.  انجام آزمایش‌های خون، بررسی سوابق پزشکی و در صورت نیاز مشاوره با متخصص بیهوشی نیز از مراحل معمول پیش از عمل است. بسیاری از جراحان توصیه می‌کنند بیماران پیش از جراحی، دوره‌ای از فیزیوتراپی را طی کنند تا دامنه حرکتی زانو بهبود یابد و عضلات اطراف مفصل، به‌ویژه عضله چهار سر ران، تقویت شوند. این آمادگی می‌تواند به روند بهبودی پس از عمل کمک کند.

اگر باردار هستید یا به هر نوع دارو، لاتکس، نوارچسب و عوامل بی‌حس‌کننده (محلی و عمومی) حساسیت دارید یا اگر سابقه اختلالات خونریزی را دارید به جراح خود اطلاع دهید. اگر از داروهای رقیق‌کننده خون (ضدانعقاد)، آسپرین یا سایر داروهایی استفاده می‌کنید که بر لخته‌شدن خون تأثیر می‌گذارد، ممکن است پزشک بر اساس شرایط شما مصرف این داروها را پیش از عمل تنظیم یا متوقف کند. همچنین باید پیش از عمل، از سیگار کشیدن خودداری نموده و ترتیبات لازم برای دوران نقاهت پس از عمل، از جمله کمک برای رفت‌وآمد و انجام کارهای روزمره در هفته‌های اول، را از پیش فراهم نمایید.

مراقبت‌های بعد از جراحی

در روزهای نخست پس از جراحی ترمیمی رباط‌های زانو، کنترل درد و تورم با استفاده از یخ درمانی (گذاشتن کیسه یخ در چند روز اول روی زانو)، بالا نگه‌داشتن پا و داروهای تجویزی در اولویت قرار دارد. جراح ممکن است استفاده از عصا برای چند هفته اول و در برخی موارد، استفاده از بریس مخصوص زانو برای محافظت از گرافت جدید را توصیه کند. فیزیوتراپی معمولاً از روزهای ابتدایی پس از عمل با تمرینات ملایم برای بازگرداندن دامنه حرکتی آغاز می‌شود و به‌تدریج تمرینات تقویتی و تعادلی به آن اضافه می‌شوند.

بازگشت به فعالیت‌های روزمره به دلیل محدودیت حرکت، معمولاً طی چند هفته امکان‌پذیر است، اما بازگشت کامل به ورزش‌های پرفشار یا رشته‌های حرفه‌ای، بسته به نوع گرافت و روند بهبودی فرد، معمولاً حدود ۹ تا ۱۲ ماه یا پس از رسیدن به معیارهای لازم بازتوانی انجام می‌شود. ممکن است در هفته‌های نخست به کمک فرد دیگری در خانه نیاز داشته باشید. شما نباید رانندگی کنید تا زمانی که پزشک معالجتان به شما بگوید. می‌توانید رژیم غذایی عادی خود را از سر بگیرید، مگر اینکه توصیه دیگری به شما بدهند. در صورت داشتن تب یا لرز، قرمزی، تورم، خونریزی یا ترشح غیرطبیعی از محل برش، افزایش درد اطراف محل برش، بی‌حسی یا گزگز در ساق پا و تورم یا درد ساق پا حتماً جراح خود را مطلع سازید.

عوارض احتمالی جراحی

مانند هر جراحی دیگری، جراحی ترمیمی رباط‌های زانو نیز با وجود ایمنی نسبتاً بالا، می‌تواند با عوارضی همراه باشد:

• عفونت محل جراحی، اگرچه نادر است، اما در صورت بروز، نیاز به درمان آنتی‌بیوتیکی یا در موارد شدیدتر، جراحی مجدد دارد
• سفتی و محدودیت دامنه حرکتی مفصل زانو، به‌ویژه در صورت محدودشدن دامنه حرکتی و بازتوانی نامناسب
• برخی بیماران نیز ممکن است دچار تورم در زانو، درد مزمن، ضعف عضلانی باقی‌مانده یا بی‌حسی موضعی در محل برداشت گرافت شوند

 از عوارض جدی‌تر اما کمتر شایع جراحی ترمیمی رباط‌های زانو می‌توان به لخته‌شدن خون در وریدهای پا (ترومبوز وریدی عمقی) یا ریه‌ها، آسیب به عروق یا اعصاب اطراف زانو، و پارگی مجدد گرافت در صورت بازگشت زودهنگام به فعالیت‌های ورزشی یا عدم رعایت برنامه توان‌بخشی اشاره کرد.

سوالات متداول