دیسک بین مهره ای نقش حیاتی و مهمی در انعطافپذیری، پایداری و جذب ضربات ستون فقرات ایفا میکند. این دیسک با متحمل شدن فشار ناشی از فعالیتهای روزانه و آسیبهای غیرمترقبه (مانند راهرفتن، بلندکردن اشیا، نشستن، تصادف و…) تاحدامکان مانع از بروز آسیب در ناحیه ستون فقرات میشود. بدون وجود دیسک بین مهره ای، ستون فقرات مانند یک ساختار سخت و غیرقابلانعطاف، در معرض شکستگی و درد شدید قرار میگیرد. پس حالا که بااهمیت وجود این دیسکها در ساختار ستون فقرات آشنا شدید، بیایید تا مروری بر اجزای تشکیلدهنده و انواع بیماری مربوط به آن داشته باشیم.
بیشتر بخوانید: دکتر فوق تخصص ستون فقرات و دیسک کمر
دیسک بین مهره ای چیست؟
دیسک بین مهره ای یک ساختار نسب تاً پیچیده است که از دو عنصر اصلی (هسته پالپوسوس و حلقه فیبروزوس) تشکیل میشود. هسته پالپوسوس، بخش داخلی و مرکزی دیسک، یک ماده ژلاتینی و حاوی مایع لغزنده است شدت آسیب وارده ناشی از ضربات را کاهش میدهد. حلقه فیبروزوس (احاطهکننده هسته) بهعنوان یکلایه بیرونی مقاوم و فیبری، حاوی حلقههای هممرکز از الیاف کلاژن (این الیاف به مقاومت و الاستیسیته دیسک کمک میکنند) است. هسته پالپوسوس و حلقه فیبروزوس بهعنوان اصلیترین اجزای دیسک بین مهره ای بهصورت هماهنگ با هم کار میکنند تا سبب یکپارچگی و حفظ عملکرد دیسک شوند.
اجزای تشکیلدهنده دیسک بین مهره ای
علاوه بر هسته پالپوسوس و حلقه فیبروزوس، در آناتومی دیسک بین مهره ای اجزای دیگری هم وجود دارند که به عملکرد کلی دیسک کمک میکنند. صفحات غضروفی بهعنوان رابط بین دیسک و بدنههای مهره مجاور، سطحی صاف برای توزیع وزن انسان را فراهم میآورند. علاوه بر این، رباطهای اطراف دیسک، مانند رباط طولی قدامی و رباط طولی خلفی، به تثبیت ستون فقرات کمک میکنند.
بیماری های دیسک بین مهره ای و درمان آنها
علیرغم مقاومت بالای دیسک بین مهره ای، این ساختار در برابر فرسایش و ضربات شدید آسیبپذیر است. بیماریهای مختلفی مانند فتق دیسک، دژنراتیو دیسک و برآمدگی دیسک میتوانند باعث درد و ناتوانی قابلتوجهی در عملکرد این قسمت از بدن شوند.
بیماری های دیسک بین مهره ای اغلب به علت عواملی مانند پیری، آسیبدیدگی و فشار زیاد رخ میدهند و روشهای درمان آن هم بسته به شدت عارضه و سلامت کلی بیمار متفاوت است. در این میان، روشهای محافظهکارانه شامل فیزیوتراپی، داروهای ضددرد و تزریق استروئید اپیدورال و… بهعنوان خط اول درمان مورداستفاده قرار میگیرند. بااینحال، در موارد شدید، برای کاهش درد و بازگرداندن عملکرد طبیعی ستون فقرات، ممکن است نیاز به انجام جراحی باشد.
فتق دیسک بین مهره ای چیست؟
فتق دیسک بین مهره ای زمانی رخ میدهد که هسته پالپوسوس به دلیل پارگی در حلقه فیبروزوس بیرونزده باشد. این فرایند میتواند منجر به فشردگی اعصاب ستون فقرات، درد، بیحسی و ضعف در ناحیه آسیبدیده شود. علائم فتق دیسک بین مهره ای بسته به محل آسیب متفاوت است. بهعنوانمثال، فتق دیسک در پایین کمر میتواند باعث سیاتیک شود که با انتشار درد به قسمت پایین پا همراه است.
بیشتر بخوانید: عوارض عمل جراحی دیسک کمر
جمعبندی
در این مطلب به بررسی ماهیت دیسک بین مهره ای پرداختیم و دانستیم که یکی از بخشهای اصلی ستون فقرات به شمار میآید. زیرا در جذب ضربه، انعطافپذیری و پایداری ستون فقرات نقش بسیار مهمی دارد و درک آناتومی و عملکرد آن برای پیشگیری و مدیریت مشکلات مرتبط با بیماریهای دیسک بین مهرهای از اهمیت بالایی برخوردار است. در نتیجه شما باید با حفظ سبک زندگی سالم (مانند داشتن وزن مناسب، وضعیت صحیح بدنی و ورزش منظم، رژیم غذایی سالم و…) احتمال بروز مشکلات مربوطه را کاهش دهید و گام مؤثری در جهت حفظ سلامت ستون فقرات و دیسکهای آن بردارید.
بسیاری از افراد هنگام مراجعه به پزشک متخصص، سوالاتی را مطرح میکنند که توسط مراجعین و بیماران دیگر هم پرسیده شده است. پاسخ به این سوالات، به آنها کمک میکند تا شناخت بهتری نسبت به بیماری خود داشته باشند و اقدامات موثری در جهت بهبود و مدیریت آن، انجام دهند. ضمن اینکه کارهایی که ممکن است باعث بدترشدن وضعیت بیماریشان شود را بشناسند و آنها را انجام ندهند یا برعکس اگر فعالیتهایی در بهبود بیماری موثر هستند، از آنها مطلع شوند و انجام دهند. از این رو ما هم در این بخش سوالات متداولی را مطرح و به آنها پاسخ دادهایم که بین مراجعین مبتلا به دیسک بین مهرهای پرتکرار بوده است.
سوالات متداول
دیسک بین مهره ای چیست و چه وظیفه ای دارد؟
دیسک بین مهره ای ساختاری مانند بالشتک دارد که بین مهرههای ستون فقرات قرار میگیرند. وظایف اصلی آن شامل جذب ضربه، کمک به حرکت مهره و حفظ پایداری ستون فقرات میشود.
چه عواملی می توانند باعث تخریب یا فتق دیسک شوند؟
عوامل ژنتیکی، پیری، آسیبدیدگی، چاقی، فشار مکرر و وضعیت نادرست بدنی و... باعث تخریب یا فتق دیسک میشوند.
تفاوت بین دیسک تخریب شده و دیسک فتقکرده چیست؟
بیماری دژنراتیو دیسک به تخریب ساختار دیسک در طول زمان اشاره دارد. این فرایند شامل بروز تغییرات در مایع دیسک، الیاف کلاژن و یکپارچگی کلی آن میشود. از سوی دیگر، فتق دیسک زمانی رخ میدهد که ماده نرم داخلی دیسک از لایه بیرونی خود بیرون بزند یا پاره شود.
