اسکولیوز یکی از شایعترین ناهنجاریهای ستون فقرات است که در صورت پیشرفت، اغلب باعث درد، تغییر شکل بدن، کاهش عملکرد حرکتی و حتی اختلال در تنفس میشود. اگرچه بسیاری از بیماران با روشهای غیرجراحی کنترل میشوند، اما در موارد شدید و پیشرونده، جراحی اسکولیوز میتواند گزینه مناسبی برای اصلاح انحنا و جلوگیری از پیشرفت بیماری باشد.
جراحی اسکولیوز چیست؟
جراحی اسکولیوز روشی تخصصی برای اصلاح انحنای غیرطبیعی ستون فقرات است که زمانی انجام میشود که شدت انحنا زیاد باشد، بیماری در حال پیشرفت باشد یا علائمی مانند درد مداوم، اختلال تنفسی، کاهش تعادل بدن یا تغییر قابلتوجه ظاهر ستون فقرات کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. هدف اصلی جراحی اسکولیوز، اصلاح انحنا، جلوگیری از پیشرفت آن و ایجاد ثبات در بخشهای درمانشده ستون فقرات است. علاوه بر این، میزان اصلاح انحنا به سن بیمار، علت اسکولیوز، شدت بیماری، انعطافپذیری ستون فقرات و وضعیت عمومی سلامت بستگی دارد. جالب است بدانید امروزه پیشرفت تکنیکهای جراحی، تصویربرداری حین عمل و سیستمهای پایش عصبی باعث شده است دقت و ایمنی این جراحی نسبت به گذشته افزایش یابد و نتایج درمانی مطلوبتری حاصل شود.
چه زمانی به جراحی اسکولیوز نیاز است؟
نیاز به جراحی اسکولیوز بر اساس شدت انحنای ستون فقرات، سرعت پیشرفت بیماری، سن بیمار، علت ایجاد اسکولیوز و وجود علائم بالینی تعیین میشود. در بسیاری از افراد با انحنای خفیف یا متوسط، درمانهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، ورزشهای اصلاحی و استفاده از بریس برای کنترل بیماری کافی است. با این حال، زمانی که زاویه انحنا به حدی برسد که احتمال پیشرفت آن زیاد باشد یا موجب درد، اختلال در تعادل بدن، کاهش عملکرد تنفسی، محدودیت فعالیتهای روزمره یا تغییرات ظاهری شدید شود، جراحی بهعنوان بهترین گزینه درمانی مطرح میشود.
در کودکان و نوجوانان در حال رشد، افزایش سریع انحنا اهمیت زیادی دارد و ممکن است جراحی زودتر برای کنترل پیشرفت آن در نظر گرفته شود. همچنین در بزرگسالانی که دچار درد شدید، بیثباتی ستون فقرات، فشار بر اعصاب یا کاهش کیفیت زندگی شدهاند، جراحی باعث کاهش علائم و بهبود عملکرد حرکتی میشود. در مجموع، تصمیم نهایی پس از معاینه کامل، تصویربرداری و بررسی شرایط اختصاصی هر بیمار توسط جراح ستون فقرات انجام میشود.
انواع روش های جراحی اسکولیوز
روشهای جراحی اسکولیوز با توجه به سن بیمار، محل انحنا، شدت تغییر شکل ستون فقرات و علت ایجاد بیماری انتخاب میشود که در ادامه به آن میپردازیم:
فیوژن ستون فقرات (Spinal Fusion)
فیوژن ستون فقرات رایجترین و استانداردترین روش جراحی اسکولیوز است و برای بسیاری از بیماران با انحنای متوسط تا شدید انجام میشود. در این روش، جراح ابتدا ستون فقرات را تا حد امکان در وضعیت صحیح قرار میدهد و سپس مهرههای درگیر را با استفاده از پیوند استخوان به یکدیگر متصل میکند. برای حفظ این وضعیت از پیچهای پدیکول، میلههای فلزی و گاهی قلابهای مخصوص استفاده میشود. با گذشت زمان، مهرهها به یک استخوان واحد تبدیل میشوند و از پیشرفت بیشتر انحنا جلوگیری میکنند. این روش نتایج پایداری دارد و همچنان روش اصلی جراحی بسیاری از موارد اسکولیوز است.
میلههای قابل رشد (Growing Rods)
میلههای قابل رشد از دیگر روشهای جراحی اسکولیوز است و برای کودکان بهکار میرود که هنوز رشد استخوانی آنها کامل نشده است. در این روش، جراح، میلههای مخصوصی را در امتداد ستون فقرات قرار میدهد تا ضمن کنترل و کاهش پیشرفت انحنا، امکان ادامه رشد طبیعی ستون فقرات نیز حفظ شود. این میلهها بسته به نوع سیستم، با جراحیهای دورهای یا با سیستمهای مغناطیسی و بدون جراحی مجدد بلندتر میشوند. هدف اصلی این تکنیک، کنترل اسکولیوز در دوران رشد، حفظ تعادل ستون فقرات و کاهش احتمال نیاز به جراحیهای گستردهتر پس از تکمیل رشد کودک است.
اتصال مهرهها با طناب انعطافپذیر (Vertebral Body Tethering)
اتصال مهرهها با طناب انعطافپذیر روشی است که برای برخی نوجوانان در حال رشد با اسکولیوز ایدیوپاتیک کاربرد دارد. در این تکنیک، بهجای جوش دادن مهرهها، یک طناب مقاوم به مهرهها متصل میشود تا با ادامه رشد بدن، انحنای ستون فقرات بهتدریج اصلاح شود. از مهمترین مزایای این روش، حفظ بخشی از حرکت طبیعی ستون فقرات و کاهش محدودیت حرکتی نسبت به فیوژن است. البته این تکنیک برای همه بیماران مناسب نیست و انتخاب آن به شدت انحنا، سن و شرایط رشد بیمار بستگی دارد.
جراحی از مسیرهای مختلف ستون فقرات
یکی دیگر از روشهای جراحی اسکولیوز، انجام عمل از مسیرهای مختلف ستون فقرات است که انتخاب آن به محل انحنا، شدت تغییر شکل مهرهها، سن بیمار و شرایط بالینی او بستگی دارد. در اغلب بیماران، جراحی از پشت ستون فقرات انجام میشود، اما در برخی موارد دسترسی از جلوی قفسه سینه یا شکم امکان اصلاح دقیقتر انحنا را فراهم میکند. گاهی نیز جراح برای دستیابی به بهترین نتیجه، از ترکیب هر دو مسیر استفاده میکند.
دقت داشته باشید که انتخاب مناسبترین روش، پس از بررسی کامل تصاویر رادیولوژی، امآرآی (MRI) و وضعیت عمومی بیمار انجام میشود تا ضمن اصلاح مؤثر انحنای ستون فقرات، خطر آسیب به بافتها و اعصاب اطراف به حداقل برسد و پایداری ستون فقرات در بلندمدت حفظ شود.
جراحی کمتهاجمی اسکولیوز
جراحی کمتهاجمی اسکولیوز یکی دیگر از روشهای نوین درمان انحنای ستون فقرات است که برای برخی بیماران با شرایط خاص انجام میشود. در این روش، جراح بهجای ایجاد برشهای بزرگ، از برشهای کوچک و ابزارهای پیشرفته استفاده میکند تا انحنای ستون فقرات را اصلاح کند. این تکنیک در مقایسه با جراحی باز، آسیب کمتری به عضلات و بافتهای اطراف وارد میکند و معمولا با خونریزی کمتر، درد کمتر پس از عمل و مدت بستری کوتاهتر همراه است. همچنین بسیاری از بیماران پس از این جراحی، روند بهبودی سریعتری را تجربه کرده و زودتر به فعالیتهای روزمره خود بازمیگردند. البته این روش برای همه مبتلایان به اسکولیوز مناسب نیست و انتخاب آن به عواملی مانند شدت انحنا، محل درگیری ستون فقرات، سن بیمار و تشخیص جراح بستگی دارد.
مزایای جراحی اسکولیوز چیست؟
جراحی اسکولیوز با هدف اصلاح انحنای ستون فقرات، جلوگیری از پیشرفت بیماری و بهبود عملکرد بدن انجام میشود و در بسیاری از بیماران باعث افزایش کیفیت زندگی خواهد شد. یکی از مهمترین مزایای این جراحی، متوقف شدن پیشرفت انحنا است؛ موضوعی که از بروز تغییر شکل بیشتر ستون فقرات و عوارض آینده جلوگیری میکند.
همچنین، اصلاح راستای ستون فقرات میتواند تعادل بدن و ظاهر آن را بهبود دهد و بر کیفیت زندگی فرد تأثیر مثبتی داشته باشد. در افرادی که درد ناشی از تغییرات شدید ستون فقرات دارند، جراحی اغلب باعث کاهش درد و افزایش توانایی انجام فعالیتهای روزمره میشود.
علاوه بر این، اگر انحنای شدید ستون فقرات باعث کاهش فضای قفسه سینه و اختلال در عملکرد ریه شده باشد، جراحی اسکولیوز باعث بهبود ظرفیت تنفسی بیمار میشود؛ هرچند میزان این بهبود به شرایط هر بیمار بستگی دارد. از طرفی، تثبیت مهرهها میتواند به حفظ اصلاح و پایداری ستون فقرات کمک کند و زمینه را برای بازگشت تدریجی بیمار به فعالیتهای تحصیلی، شغلی و ورزشی فراهم سازد. به طور کلی، جراحی در بیماران منتخب میتواند به اصلاح مناسب انحنا و بهبود عملکرد کمک کند.
عوارض جراحی اسکولیوز
جراحی اسکولیوز مانند سایر جراحیهای بزرگ ستون فقرات، علاوه بر مزایای درمانی، گاهی با عوارضی نیز همراه است؛ هرچند پیشرفت تکنیکهای جراحی، تجهیزات مدرن و مراقبتهای پس از عمل، احتمال بروز بسیاری از این عوارض را به میزان قابلتوجهی کاهش داده است. احساس درد و ناراحتی در روزهای نخست پس از جراحی طبیعی است و معمولا با داروهای تجویزشده کنترل میشود.
از دیگر عوارض احتمالی جراحی اسکولیوز، خونریزی، عفونت محل جراحی، تشکیل لخته خون، آسیب به اعصاب، نشت مایع نخاعی و عوارض مرتبط با بیهوشی است که احتمال بروز آنها متفاوت است. در برخی موارد نیز ممکن است مهرهها بهطور کامل به یکدیگر جوش نخورند یا پیچها و میلههای فلزی دچار شلشدگی یا شکستگی شوند و بیمار به جراحی مجدد نیاز پیدا کند. همچنین پس از فیوژن ستون فقرات، میزان حرکت بخشی از ستون فقرات کاهش مییابد که شدت آن به محل و وسعت جراحی بستگی دارد.
بنابراین، رعایت دقیق توصیههای پزشک، شرکت در برنامههای توانبخشی و انجام معاینات دورهای، نقش مهمی در کاهش خطر عوارض و دستیابی به بهترین نتیجه درمانی دارد.
بیشتر بخوانید: جراحی فیوژن ستون فقرات
هزینه جراحی اسکولیوز
هزینه جراحی اسکولیوز به عوامل متعددی بستگی دارد و برای همه بیماران یکسان نیست. شدت انحنای ستون فقرات، نوع جراحی، تعداد مهرههایی که نیاز به اصلاح و تثبیت دارند، مدت زمان عمل، نوع تجهیزات و ایمپلنتهای مورد استفاده، تجربه جراح، بیمارستان محل انجام جراحی و مدت بستری از مهمترین عوامل تعیینکننده هزینه هستند. همچنین انجام آزمایشها، تصویربرداری، خدمات بیهوشی، مراقبتهای ویژه، فیزیوتراپی و ویزیتهای پس از عمل نیز در هزینه نهایی تأثیر دارند.
در بسیاری از کشورها و همچنین برخی مراکز درمانی، بخش قابلتوجهی از هزینه جراحی در صورت وجود اندیکاسیون پزشکی توسط بیمههای درمانی پوشش داده میشود؛ اما میزان این پوشش به نوع بیمه و شرایط قرارداد بستگی دارد. به همین دلیل، پیش از تصمیمگیری برای جراحی بهتر است بیمار درباره هزینههای احتمالی، میزان تعهد بیمه و خدمات قابل ارائه با بیمارستان و شرکت بیمه خود مشورت کند. در آخر، انتخاب مرکز درمانی تنها بر اساس هزینه توصیه نمیشود و تجربه تیم جراحی، امکانات بیمارستان و کیفیت مراقبتهای پس از عمل اهمیت بسیار بیشتری در نتیجه درمان دارند.
چه زمانی باید برای جراحی اسکولیوز به پزشک مراجعه کرد؟
در صورتی که انحنای ستون فقرات به مرور زمان بیشتر شود یا علائمی ایجاد کند که بر زندگی روزمره تأثیر بگذارد، مراجعه به پزشک ضروری است. از این رو، درد مداوم کمر که با درمانهای معمول بهبود پیدا نمیکند، نامتقارن شدن شانهها یا لگن، برجسته شدن یک سمت قفسه سینه، تغییر واضح در وضعیت بدن، کاهش قد، اختلال در راه رفتن یا احساس بیثباتی از نشانههایی هستند که باید مورد بررسی قرار گیرند. همچنین اگر اسکولیوز باعث تنگی نفس، کاهش تحمل فعالیت، بیحسی یا ضعف اندامها، درد منتشر به پاها یا اختلال در عملکرد اعصاب شود، ارزیابی فوری توسط متخصص ستون فقرات اهمیت زیادی دارد.
افزون بر این، کودکانی که در دوران رشد قرار دارند و انحنای ستون فقرات آنها به سرعت در حال افزایش است نیز باید بهطور منظم تحت نظر باشند؛ زیرا در برخی موارد تأخیر در درمان باعث پیچیدهتر شدن جراحی خواهد شد.
در نتیجه، تشخیص زودهنگام و پیگیری منظم این امکان را فراهم میکند که مناسبترین روش درمان، چه غیرجراحی و چه جراحی، در بهترین زمان انتخاب شود و از پیشرفت بیماری و بروز عوارض طولانیمدت جلوگیری شود.
سوالات متداول
چه افرادی به جراحی اسکولیوز نیاز دارند؟
افرادی که انحنای ستون فقرات آنها شدید یا در حال پیشرفت است و باعث درد، اختلال تنفسی، مشکلات عصبی یا کاهش کیفیت زندگی شده باشد، اغلب به جراحی نیاز خواهند داشت.
جراحی اسکولیوز چقدر طول میکشد؟
مدت جراحی اسکولیوز معمولا چند ساعت است و به شدت انحنا، تعداد مهرههای درگیر و نوع روش جراحی بستگی دارد.
دوره نقاهت پس از جراحی اسکولیوز چقدر است؟
بیشتر بیماران طی ۳ تا ۶ روز پس از جراحی اسکولیوز از بیمارستان ترخیص میشوند و بازگشت به فعالیتهای عادی معمولا بین ۳ تا ۶ ماه زمان میبرد.
عوارض احتمالی جراحی اسکولیوز چیست؟
عفونت، خونریزی، آسیب عصبی، لخته خون، درد موقت و در موارد نادر شل شدن یا شکست ایمپلنتها از مهمترین عوارض احتمالی این جراحی هستند.
احتمال برگشت انحنا بعد از جراحی اسکولیوز چقدر است؟
پس از فیوژن موفق، پیشرفت قابلتوجه انحنا معمولاً محدود میشود، اما تغییرات جزئی ممکن است در طول زمان رخ دهد.
چه زمانی باید برای جراحی اسکولیوز به پزشک مراجعه کرد؟
اگر انحنای ستون فقرات بهسرعت افزایش یابد یا با درد شدید، تنگی نفس، ضعف اندامها یا اختلال در فعالیتهای روزانه همراه باشد، باید هرچه سریعتر به متخصص ستون فقرات مراجعه کنید.